Herold

Luster kommune vurderer å leggja ned Solvorn skule og flytta elevane til Hafslo.

Det er ikkje økonomiske årsaker til at denne saka er komen opp, vert det hevda. Det er sikkert rett, etter mange skulenedleggingar, er det stor semje om at det på sikt er lite å spare ved å leggja ned ein skule. Så det må ha vore pedagogiske og sosiale årsaker til at spørsmålet er bringa på banen.

Då Luster kommune bygde ny skule i Solvorn i 1982, var det 22 elevar ved skulen. Diskusjonen om kor skulen skulle byggjast, hadde tatt lang tid. På eit tidspunkt vart fem ulike tomte-framlegg diskuterte. Det var lite diskusjon, om nokon i det heile, om 22 elevar var for lite til å byggja ny skule.

Og det var kanskje bra. Les ein forskingsrapportar, m.a. lagt fram for Hamar kommune av Telemarksforsking, ser ein at skal storleiken ved ein skule ha noko å seia for det sosiale og faglege, må ein flytta elevane til svært store skular, større enn nokon vi har i Luster kommune.

I Aurland kommune har ein i desse dagar vedteke å byggja nytt oppvekstsenter for 1.- 4. klasse med ti elevar og ein barnehage i Flåm. Omtrent det same som ein har i Solvorn.

Skulen har 17 elevar. Dette skuleåret tok det til fire førsteklassingar. Det ser også ut til å kunne bli fire førsteklassingar neste skuleår. Dei har gått i same barnehage i fleire år. Dei fleste bur i nærleiken av kvarandre og kan vera saman på fritida også. Foreldra kjenner kvarandre og barna kjenner naboane og bygda dei bur i. Eit godt grunnlag for ein trygg og god oppvekst.

I dei fleste barnefamiliane her er ein av foreldra fødd og oppvaksen i Solvorn. Når dei har valt Solvorn som oppvekst-stad for eigne barn, er det nærliggjande å tru at dei tykkjer dei har hatt ein god barndom i Solvorn, og ynskjer det same for barna sine. Alle dei foreldra som uttalte seg på bygdelaget sine møte om skulenedlegging nå i haust, snakka varmt om skulen og barnehagen i Solvorn.

Det er ikkje problemfritt i nokon skule, heller ikkje i Solvorn. Alle barn er ulike. Nokre finn seg lett til rette, andre treng meir tid. I små klassar har dei vaksne mykje meir tid til å sjå kvar elev, verta kjende med elevane sine sterke og svake sider og kunne gje dei god hjelp. Noko som er nær sagt umogleg i store klasser utan at ein tilfører ekstra ressursar.

Ei innvending mot små skular er at få elevar i ei gruppe gir ein lite å spela på i mange undervisings-situasjonar. Men få elevar i gruppa gir ein også fleire moglegheiter, m.a. er det lett å ta seg ut og nytta nærmiljøet i undervisinga. To-tre bilar fraktar ungar og lærarar dit dei ynskjer, til skogs eller til sjøen, på kort tid, og elevane får læra og sjå slik ting er i naturen, ei flott erstatning for bok eller nettbrett.

Den nære tilknytinga til lokalmiljøet gjer også at det er enkelt å nytta seg av ressurspersonar i bygda, noko som kan bli eit viktig supplement i undervisinga. Dette har skulen i Solvorn ofte nytta seg av.

Det seier seg sjølv at store elevgrupper naturleg nok må føre med seg ein del støy. Jo fleire barn, jo meir støy. Det har dei siste åra vore mykje snakk om uro som øydelegg for undervising og læring.

I Solvorn kan gruppestorleiken variera mellom fire og tolv elevar på ulike klassetrinn. Noko som må fortona seg som ein draume-situasjon for dei fleste som arbeider med barn. Ei slik lita gruppe gir elevane optimale moglegheiter for god læring.

Forsking viser også at det ikkje er slik at elevar som kjem frå små skular har dårlegare faglege resultat enn dei frå store. Fådeltpedagogikken, som høgskulen i Sogndal har vore spesialist på, får ofte ein dobbel effekt, både kunnskapsmessig, men også sosialt. Dei små lærer seg ferdigheiter av dei store. Dei store får utvikla omsorg og empati ved å vera i lag med dei som er yngre.

Også store skular har nytta fådelt- pedagogikk i sitt arbeid, ofte kalla aldersblanding. Dei har oppdaga at denne arbeidsorganiseringa er til nytte for elevane.

Ein del av skepsisen til små skular, dreier seg om påstanden om at det kan vera vanskeleg å finne seg vener i ei lita barnegruppe. Når det er berre ein førsteklassing eit år, vert det vanskeleg for han å finna seg ein ven i skulen. Men han kan bli ven med ein i andre klasse, som han ofte er saman med i skuletimane, eller kanskje ein som går i tredje. Barn kan ofte finne seg vener opp- eller nedover i alder. Dette er noko alle kjenner til, og i skulen kan dei vaksne hjelpa til med å leggja til rette for dette.

Det er mykje mobbing i skulen. Både i små og store skular er dette eit problem. Også i Lustra-skulen er det høge mobbetal. For ikkje lenge sidan sa ein far til meg, «eg skulle ønskje dei kunne ta meir fatt i dette med mobbing.» For ordens skuld, det var ikkje skulen i Solvorn han snakka om.

Det er ofte vanskeleg å oppdaga mobbing. Eg vil tru at i ein liten skule der ting er meir oversiktlege, vil ein fortare kunne oppdaga mobbing og raskare koma i gang med mottiltak.

Eg var i fleire år medlem av Landslaget for udelt og fådelt skule. Der drøfta vi ofte skulenedleggingar. Mange gonger hadde eg ei kjensle av at argumenta meir var baserte på tru og synsing enn forsking og fakta.

Eg har tillit til at kommunestyret i Luster vil setja seg nøye inn i kvalitetane ved små og store skular og følgjene av ei skulenedlegging.

Det fortener ei så alvorleg sak. Ei skulenedlegging får konsekvensar for barna, for foreldra, for bygdefolket og Luster kommune. Slik sa min gode nabo det for nokre dagar sidan: «Flyttar dei skulen, skjer dei av berebjelken i bygda. Det tilgjev eg dei aldri!»

Med alle dei før nemnde momenta i tankane, er det vanskeleg å sjå at ei nedlegging av Solvorn skule er til det beste for barna. For nokre barn, t.d. litt utrygge barn, er det truleg til skade. Det er også vanskeleg å sjå at det er til det beste for elevane på Hafslo å få enda fleire barn inn i klassen sin.

Kanskje er det best for ein desentralisert kommune som Luster å ha ein desentralisert skule. Det kan vera med på å bremsa ei utvikling mot berre to tettstader i kommunen. For å hindra flytting av folk og nedlegging av gardar, er det kanskje viktig at dei små bygdene får behalda det dei har av offentlege tilbod som skule og barnehage.

Slik kan ein kanskje unngå tomme hus og attgroing, og heller hjelpa til med at jordbruket vert oppretthalde, og at Luster også i framtida kan halda fram med å vera eit attraktivt reisemål.