Slik forklarer forskarane kvifor USA angreip Venezuela
USA har ei lang historie med militÊre invasjonar i Latin-Amerika. Likevel skiller angrepet pÄ Venezuela seg ut, meiner forskarar.
Laurdag morgon norsk tid angreip USA fleire mÄl i Venezuela. President Maduro og kona er tekne til fange av USA.
Angrepet blir skildra bÄde som ei overrasking og ei dramatisk utvikling.
â Vi mĂ„ sjĂ„ til historia for Ă„ forstĂ„ dagens angrep, seier seniorforskar ved NUPI Lucas De Oliveria Paes.
For det er langt frÄ fÞrste gong USA blandar sitt eige militÊre inn i latinamerikanske land.
I denne saka kan du lese om:
[Kva har skjedd?](#Kva har skjedd?)
[150 Ă„r med USA i Latin-Amerika](#200 Ă„r med USA i Latin-Amerika)
[Kvifor angreip USA akkurat Venezuela? ](#Kvifor angreip USA akkurat Venezuela)
[Kva kjem til Ă„ skje no?](#Kva skjer no?)
Kva har skjedd?
Det var like fĂžr 02.00 lokal tid at kraftige drĂžnn og ekplosjonar blei hĂžyrt i den venezuelanske hovudstaden Caracas. Sju gongar blei Venezuela treft i amerikanske angrep.
Donald Trump sa seinare at han sÄg pÄ direkte video at president Nicolås Maduro og kona Cilia Flores blei tekne til fange. No er dei pÄ veg til Ä bli stilte for retten i New York tiltalte for omfattande nakotikaverksemd.
Det skal ikkje vere meldt om drap pÄ sivile.
â Folket kan ikkje tru kor heldige dei er som er kvitt denne diktatoren, seier Trump til Fox News.
Han sa ogsÄ at USA kjem til Ä vere «sterkt involvert» i oljeindustrien i Venezuela.
150 Ă„r med USA i Latin-Amerika
â Trump-administrasjonen ser pĂ„ Latin-Amerika som ein del av sin interessesfĂŠre, ein plass som USA har retten til Ă„ diktere, seier seniorforskar Paes.
Det er eit ekko av tidlegare augneblink i amerikansk utanrikspolitikk, slik som Monroedoktrinen og den kalde krigen, der USA fĂžlte seg berettiga til Ă„ gripe inn i regionen, meiner han.
Allereie pÄ slutten av 1800-talet begynte USA Ä sikre sine eigeninteresser i dei europeiske koloniane i Amerika.
Etter banankrigane og fleire andre militÊrinvasjonar i SÞr- og Mellom-Amerika, innfÞrte president Franklin D. Roosevelt «Den gode venn-politikken» - ein lovnad om Ä vise respekt til landa i regionen.
Men sÄ kom den kalde krigen og USA sette alle menn til pumpene for Ä hindre ei global spreiing av kommunismen. I Chile, Brasil og Argentina spelte USA ei direkte rolle i Ä pfÄ pÄ plass militÊre diktatur i anti-kommunismen sitt namn.
SĂ„ i 1989 invaderte USA Panama under president George H.W. Bush. DĂ„ arresterte USA militĂŠrdiktatoren Manuel Noriega med skuldingar om at han hadde tillate narkotikasmugling inn til USA.
Manuel Noriega, i midten, var militÊrdiktator i Panama pÄ 80-talet. Han blei arrestert av USA, sikta for Ä ha tillate narkotikasmugling til USA.
â Eg dreg mange parallellar mellom angrepet pĂ„ Venezuela i dag og angrepet pĂ„ Panama i 1989, fortel forskar ved OsloMet, Yuri Kasahara.
Han er frÄ Brasil og har skrive mykje om Latin-Amerika.
â USA har eit komplisert og tett forhold til regionen, pĂ„peikar Kasahara.
OsloMet-forskaren forklarar at sidan 90-talet har USA hatt ei meir passiv innstilling til Latin-Amerika.
Difor er han noko overraska over angrepa i dag.
â Det er Trump si raske radikalisering som overraska meg. Regimet i Venezuela har ikkje plutseleg blitt verre, seier forskar ved OsloMet Yuri Kasahara.
Kvifor angreip USA akkurat Venezuela?
SjĂžlv om angrepet overraskar, har det vore spent mellom dei to landa lenge.
Allereie i den fĂžrste presidentperioden sin innfĂžrte Donald Trump omfattande amerikanske sanksjonar mot Venezuela. Dei skulle straffe Maduro og regimet hans spesifikt.
I heile haust har USA bomba amerikanske bÄtar i internasjonalt farvatn utanfor Venezuela. Trump-administrasjonen hevda at dei smugla narkotika inn i USA.
Dei siste mÄnadane har USA sagt at dei har intensjon om Ä angripe landet som ligg heilt nord i SÞr-Amerika. Amerikanske styrkar har bygd seg opp pÄ den venezuelanske kysten.
USA, samt mange europeiske og andre land, meiner Maduro ikkje er ein legitim leiar av landet. Mange, bÄde i og utanfor Venezuela, har skulda han for valjuks.
I dag er folk i Venezuela splitta om USA. Mange i opposisjonen til styresmaktene ynskjer stÞtte frÄ USA. Mindretalet som stÞttar dei, er meir kritiske til USA, noko ein sÄg mellom anna etter at opposisjonspolitikar Machado fekk fredsprisen i fjor.
Kva kjem til Ă„ skje no?
â Vi skal styre landet til vi kan gjere ein trygg, ordentleg og juridisk overgang, sa Donald Trump pĂ„ ein pressekonferanse frĂ„ Mar-a-Lago i Florida i dag.
Den amerikanske presidenten sa dei ikkje er redd for Ä «ha stÞvlar pÄ bakken» og sa at dei vurderer Ä ha amerikanske soldatar i Venezuela for lov og orden. Detaljane rundt korleis USA eventuelt skal styre Venezuela er fÞrebels ikkje klart.
President Donald Trump holdt ein pressekonferanse i ettermiddag saman med mellom anna utanriksminister Marco Rubio (bak).
Opposisjonsleiar og fredsprisvinnar MarĂa Corina Machado kan ikkje bli den nye leiaren av Venezuela, sa Trump pĂ„ den same pressekonferansen.
Det er fĂžrebels uklart om angrepa kjem til Ă„ halde fram.
Uansett vil angrepa i natt ha konsekvensar for Venezuela og heile regionen lenge, meiner forskarane Paes og Kasahara.
Nesten 8 millionar venezuelanarar har dei siste Ära flykta frÄ landet. Dei fleste bur i dag i Karibia eller i andre latinamerikanske land, skriv FN.
â FĂžrre mĂ„nad sĂ„g vi at venezuelansk migrasjon var eit viktig tema under valet i Chile, seier Paes.
Om lag 8 millionar venezuelanarar har forlate landet dei siste Ă„ra. Mange utvandrar til fots.
PĂ„ pressekonferansen i ettermiddag kom Trump-administrasjonen med trugslar til to nye land. Trump sjĂžlv sa at hans colombianske kollega Gustavo Petro burde passe seg. Utanriksminister Marco Rubio sa at han hadde vore redd hadde han sete i den cubanske regjeringa, hadde han vore dei.
BĂ„de Lucas De Oliveria Paes og Yuri Kasahara meiner det er heilt ope kva som kjem til Ă„ skje i Venezuela. Peas tillĂšt seg likevel Ă„ spekulere:
â Eg trur to ting kan skje: Det kan bli ein borgarkrig, med eller utan stĂžtte frĂ„ USA til den eine sida, noko som vil fĂ„ konsekvensar for nabolanda. Uavhengig av kva lagnad Venezuela fĂ„r, kan den amerikanske bombinga gjere politiske aktĂžrar i regionen meir redde for amerikansk intervensjon og pĂ„verke vurderingane deira, seier Paes.
Interessert i det som skjer i verda? HĂžyr podkasten til utanriksredaksjonen her: