Herold

Eg bur i Banak i Finnmark. Akkurat no er det minus tjue grader ute. Slik kulde er ikkje komfort – det er livsvilkår.

Straumen kjem frå elver og fjell rundt oss. Men prisen kjem frå ein marknad som aldri har kjent vinter i kroppen.

I Nord-Noreg har vi opplevd periodar med svært låge straumprisar – heilt nede i nokre få øre per kilowattime, til og med negative timar. Samstundes kan prisane svinge kraftig gjennom eit døger. Det store spennet i prisar gjer kvardagen uforutsigbar. Og uforutsigbarheit er det som skapar stress.

Så står eg der med handkleet og lurer på når eg har råd til å dusje. I Noreg. I eit av verdas rikaste land.

Før dusja vi når vi var skitne. No dusjar vi når ein app seier det er lov.

Dette blir kalla effektivisering. For oss som bur i kuldeområde, kjennest det som tvang.

GEIR JON AARSKOG, bio

Kulda bryr seg ikkje om klokkeslett. Kroppen bryr seg ikkje om spotpris.

Eit menneske er ikkje ein vaskemaskin.

I nord lever vi med mørketid. Det er månader der sola ikkje kjem, der søvn, humør og psyke allereie er under press.

I slike periodar treng folk ro, rytme og føreseielegheit. I staden har vi fått eit system som gjer oss utrygge – time for time.

Når du må sjekke ein app for å vite om du har råd til varme, dusj og kvardagsliv, då er det ikkje berre straumrekninga som stig. Då stig uroa òg.

Det handlar ikkje berre om pengar. Det handlar om å ikkje vite kva du kan stole på.

Kan eg stole på at eg kan halde huset varmt i morgon? Kan eg stole på at eg kan sove når kroppen treng det? Kan eg stole på at kvardagen ikkje blir snudd på hovudet av ei raud time i ein graf?

Dette er psykisk belastande – særleg for eldre, uføre, barnefamiliar og folk som bur i kuldeområde der varme er ein del av det å overleve vinteren.

Vi har gjort heimane våre til små kraftbørsar. Vi har gjort kvardagen til eit spel.

Energi er ikkje berre ei vare i eit vinterland. Energi er tryggleik.

Straumen vår kjem frå naturen her. Men kontrollen over livet vårt er flytta langt bort frå fjordar, fjell og menneske.

Når kulda blir ein marknad, er det ikkje marknaden som har blitt smart.

Det er mennesket som har blitt gløymt.