Herold

39 kommunar vurderer no forbod mot privat fyrverkeri. Årsaka er dyrevelferd.

Saka oppsummert

• Fyrverkeri skadar og skremmer dyr, både familiedyr og ville dyr.
• NOAH jobbar for eit forbod mot privat bruk av fyrverkeri, anten lokalt eller nasjonalt.
• 66 % av dei spurde i ei undersøking støttar eit slikt forbod.
• 39 kommunar har signalisert interesse for å vurdere forbod mot privat fyrverkeri.
• Enkelte kommunar har allereie innført lokale forbod i visse område, som Oslo og Færder.
• Stille fyrverkeri kan vere eit mogleg kompromiss for å redusere støy og verne dyra.

Oppsummeringa er laga av ei KI-teneste frå OpenAI. Innhaldet er kvalitetssikra av NRK sine journalistar før publisering.

– Kvart einaste år blir dyr skadde og drepne, og det er ikkje berre familiedyr som blir redde.

Siri Martinsen, leiar i dyrevernorganisasjonen Noah, fortel korleis fyrverkeri påverkar dyra rundt oss.

Organisasjonen har no spurt alle kommunane i landet om dei vil innføre eit forbod mot privat bruk av fyrverkeri, anten lokalt eller nasjonalt.

39 kommunar har gjeve signal om at dei er positive til å sjå nærare på saka.

Kommunar som kan kome til å vurdere fyrverkeriforbod

Kommunar som ønskjer lokalt eller nasjonalt forbod mot privat oppskyting av fyrverkeri:

• Bardu
• Berlevåg
• Bømlo
• Brønnøy
• Dovre
• Eidsvoll
• Engerdal
• Fedje
• Folldal
• Halden
• Hamar
• Hammerfest
• Inderøy
• Kvænangen
• Nes
• Nittedal
• Nordkapp
• Oppdal
• Os
• Porsanger
• Porsgrunn
• Risør
• Skiptvet
• Skjåk
• Sokndal
• Sør -Odal
• Sula
• Tokke
• Tromsø
• Tynset
• Tysnes
• Utsira
• Vennesla
• Åmot

Kommunar som har svart NOAH at dei primært støttar eit nasjonalt forbod mot fyrverkeri:

• Nord-Odal
• Ringdal
• Sandefjord

Oslo og Færder har allereie forbod mot bruk av fyrverkeri i visse område, og har skrive eigne brev til NOAH.

Kjelde: NOAH

Martinsen seier det reflekterer det Noah allereie veit: At eit stort fleirtal i befolkninga har fått nok av at privat oppskyting skadar og drep dyr.

Gjennom Respons analyse har organisasjonen i år utført ei undersøking der dei spurde folk om dei ynskjer forbod mot privat oppskyting.

66 prosent svarte ja. 22 prosent svarte nei.

Ingen vedtak

Ordførarane i Skiptvet og Halden er blant dei som har svart at dei kan komme til å vurdere eit totalforbod mot privat bruk av fyrverkeri.

Dei to Østfold-ordførarane seier samtidig at det sit langt inne å komme med eit vedtak som nektar innbyggjarane å tenne på fyrverkeri og anna som smell og lyser.

– Heilt personleg har eg stor forståing for ønskje om å forby fyrverkeri. Men så er det mange som synest det er veldig hyggeleg.

Det seier Fredrik Holm som er ordførar i Halden.

Han fortel at det allereie er ein del avgrensingar på bruk av fyrverkeri i kommunen. Difor vil nok ikkje diskusjonen om å innføre eit generelt forbod starte med det aller første.

I landbrukskommunen Skiptvet seier ordførar Cecilie Agnalt at fyrverkeri er ei kjempepåkjenning for dyra.

– Støyen er høg og kjem overraskande på dei.

Ho meiner tida er moden for eit forbod, men då må temaet først bli ei politisk sak i Skiptvet. Når det kan skje, veit ho ikkje.

– Det er berre ein gong i året

Nokon som ikkje ønsker seg eit forbod mot fyrverkeri er tolv år gamle Lukas Leander Rønning Hiller frå Halden. For han er det berre uskuldig moro.

– Nokre typar fyrverkeri kan godt vere ulovleg, om dei er farlege for folk. Men vi vil jo berre ha det litt gøy. Det er berre litt show for familien for å feire eit nytt år, så det burde ikkje vere heilt ulovleg.

Lukas Leander Rønning Hiller er ein av dei som ikkje ønskjer eit forbod mot fyrverkeri på nyttårsaftan, men han rår folk til å vere forsiktige.

Stein Arild Granli ved Halden maskinservice driv til vanleg med sal av motorreiskapar, men kvar romjul og i dagane inn mot nyttårsaftan sel han også fyrverkeri i butikken sin.

Det har han gjort i 30 år. Og har gått i fotspora til faren som gjorde det same før han.

LIKAR IKKJE FORBOD: Stein Arild Granli i Halden har selt fyrverkeri i 30 år, slik faren hans gjorde før han.

– Eg er ikkje for slike forbod. Det er berre ein gong i året, da kan vi få lov til å ha det litt gøy. Lista kan bli lang om ein skal begynne å forby ting.

Granli anbefaler å kjøpe lydsvake fyrverkeri om du bur i nærleiken av ville dyr eller om du har husdyr heime som er redde for høge lydar.

Område med forbod

Fleire kommunar i landet har allereie forbod mot fyrverkeri på visse stader på grunn av gammal trehusbusetnad eller folkerike sentrum.

Blant dei er Oslo, der det er totalforbod mot avfyring av fyrverkeri innanfor Ring 2, og dessutan i trehusområda på Vålerenga og Kampen.

Færder i Vestfold og Telemark har òg innført totalforbod i visse område.

Ordførarane i desse kommunane har allereie vore i kontakt med Noah.

Mange andre kommunar har òg område der det er strengt forbode å bruke fyrverkeri. Blant dei er Sola, Røros og Tromsø.

Siri Martinsen i Noah fortel at svara frå ordførarane framleis tikkar inn, og at organisasjonen er i kontinuerleg dialog med kommunane.

Ho reknar difor med at fleire vil seie ja til å vurdere totalforbod mot fyrverkeri for å verne dyr.

Slik kan dyr få ein betre nyttårsaftan

• Fjern dyret frå situasjonen dersom du veit at det er redd for lydar. Er det ikkje mogleg, bør du prøve å skjerme dyret så godt som mogleg. Lat aldri dyret ditt vere åleine.

Hundar:

• Har du kvalp, kan du late han vere saman med ein trygg og roleg hund han kjenner den første nyttårsaftan.
• Gå ein god tur på dagen, der det er trygt og fritt for rakettar.
• Gje hunden eit godt måltid, slik at han er mett og trøytt.
• Trekk for store vindaugsflater for å unngå lysblink (lysflash).
• Ha på litt rytmisk musikk.
• Ha hunden på ein så lydtett stad som mogleg.
• Ver ein trygg og roleg leiar. Oppfør deg så normalt som mogleg.
• Feromon – kan fåast hos veterinær, og behandlinga må byrje i god tid før nyttårsaftan.
• Lydkurs – lærer hunden at det er trygt med mykje lyd. Kurset må moglegvis gjentakast regelmessig avhengig av kor redd hunden er.

Andre dyr:

• Hald kattar og andre kjæledyr, som til dømes kanin, inne.
• Dyr som bur i bur, bør setjast i eit lyd- og lysskjermet rom.
• Ta kontakt med veterinæren din i god tid før nyttårsaftan for råd.

Kjelde: Den norske veterinærforeining

Lyden er det verste

Sjølv om Noah og Siri Martinsen ønskjer at berre stjerner skal lyse opp himmelen på nyttårsaftan, er det mange som vil både sjå og høyre noko heilt anna.

Martinsen tipsar difor om at det finst meir stille fyrverkeri, sidan det er lyden som er det aller verste.

– Det blir eit slags kompromiss, seier ho.

I Skiptvet fortel ordførar Cecilie Agnalt (Ap), at ho synest det held med stjerneskot og heilt enkelt fyrverkeri for å feire det nye året.

Rundt ordførar Fredrik Holm i Halden kjem det heller ikkje til å vere høge lydar og sterke lys på nyttårsaftan.

Han skal til ei hytte langt inne i skogen, og kjem ikkje til å pakke med seg verken fyrverkeri eller stjerneskot.

Generelle reglar for fyrverkeri:

• Privatpersonar kan berre skyte opp fyrverkeri på nyttårsaftan i perioden 18:00 – 02:00.
• Elles i året er det ikkje lov, med mindre du har fått særskild løyve.
• Det skal ikkje skytast opp fyrverkeri i tett busetnad, nær tørr skog eller andre brannfarlege omgjevnader.
• Kommunen kan fastsetje lokale forskrifter om avgrensingar i bruk av fyrverkeri i spesifikt oppgitte område der det erfaringsmessig vil oppstå fare for liv, helse, miljø eller materielle verdiar.
• Det kan òg opprettast lokale forbodssoner i kommunar, men ikkje eit totalforbod.

Kjelde: Direktoratet for samfunnstryggleik og beredskap (DSB)