Herold

Svalbard er norsk jord – men ho er òg noko heilt unikt i verdssamfunnet.

I 1920 vart Svalbardtraktaten underskriven i Paris. Over 40 statar har slutta seg til avtalen, mellom dei både USA og Russland.

Traktaten gir Noreg full suverenitet over Svalbard, men på éin avgjerande føresetnad:

Øygruppa skal ikkje nyttast til militære føremål.

Dette gjer Svalbard til ein global fredsmodell – ei juridisk og moralsk forplikting som vernar naturen, menneska og stabiliteten i Arktis.

Djupt inne i fjellet på Svalbard ligg Svalbard globale frølager. Over 1,3 millionar frøprøvar frå heile verda er lagra her – fordi verda har tillit til at dette er ein stad utan krig og våpen.

Ei verd i endring – presset i nord

Verda flyttar blikket mot Arktis.

Russland har bygd opp tung militær tilstadevering i nord.

Kina ser Arktis som framtidig transport- og ressursrom.

USA har vist open strategisk og militær interesse for Grønland.

Dette rører ved noko grunnleggjande:

Arktis er ikkje tomt rom – det er heim, natur og livsgrunnlag.

Kva forvaltar Noreg eigentleg?

Noreg er ikkje ei lita kyststat.

Vi er ein av verdas største havforvaltarar.

– Noreg si økonomiske sone og fiskerisoner omfattar om lag 2,3 millionar km² hav

– Det er meir enn seks gonger Noregs landareal

– Dette er blant verdas viktigaste område for fisk, sjømat og global matsikkerheit

I tillegg kjem ansvar i sør:

– Dronning Mauds land (ca. 2,7 millionar km²)

– Peter I Øy

– Bouvetøya

Desse områda er forvalta utan militær tilstadevering, i tråd med internasjonale avtalar.

I Sørishavet samarbeider Noreg tett med land som New Zealand gjennom internasjonale ordningar for overvaking, forsking og vern av marine ressursar.

Dette samarbeidet er sivilt, rettsbasert og tillitsdriven – ikkje militært.Norden samla – kor stor stormakt er vi eigentleg?

Ser ein Norden under eitt – Noreg, Sverige, Finland, Danmark, Island og Grønland – får ein eit heilt anna bilete enn mange trur.

GEIR JON AARSKOG, bio

Samla forvaltar Norden:

– enorme delar av Nord-Atlanteren og Arktis

– nokre av verdas mest produktive fiskeriområde

– store delar av den arktiske landmassen i Europa

– kritisk infrastruktur for klima, havstraumar og global matforsyning

Rekna saman er Norden:

– blant verdas største hav- og ressursforvaltarar

– ein miljø- og kunnskapsstormakt

– ein normativ stormakt innan folkerett, fred og berekraft

Men berre dersom vi står samla.

Kvifor Norden må stå samla no

Kvar for seg er dei nordiske landa små i stormaktsspelet.

Saman er Norden ein stabiliserande kraft i ein ustabil verdsdel.

– Norden har tillit internasjonalt

– Norden har høg kompetanse på naturforvaltning

– Norden har urfolksperspektiv, demokrati og rettsstat

– Norden har vist at makt kan utøvast utan våpen

Difor er det avgjerande at Svalbard ikkje blir militarisert.

Difor er det avgjerande at Grønland ikkje blir redusert til eit strategisk objekt.

Difor må Arktis vere ein region for samarbeid – ikkje konfrontasjon.

Eit tydeleg val

Noreg og Norden må seie dette klart:

Vi vil ikkje gjere polarområda til slagmark.

Vi vil vere forvaltarar – ikkje okkupantar.

Vi vil bruke vår samla styrke til å verne hav, natur og livsgrunnlag.

Vi vil stå saman når presset aukar.

Vår makt ligg ikkje i våpen.

Ho ligg i areal, ansvar, kunnskap og tillit.

Det er dette Norden eigentleg er:

Ei fredsstormakt.

Lat Svalbard vere fredens land.