Herold

Det er lett å finne noko i «systemet» som ikkje fungerer heilt slik ein kunne ynskje. Det gjer eg òg.

I bussen til viktig behandling på Haukeland sjukehus festa eg blikket på ein lyktestolpe i vegkanten. Då byrja eit ras av tankar. Kven hadde sett opp den stolpen, og kvifor? Lyset var til nytte for svært mange, men dei som trong lyset, hadde ikkje gjort noko for at han stod der og gav tenesta til dei.

Kunne dei vegfarande sjølv sørgje for lys i stolpar langsetter vegen når dei trong det? Stolpen måtte dei skaffe frå ein skog. Lampa i toppen måtte dei få tak i. Viss ingen hadde laga slike lamper, ville det krevje svært mykje. Og korleis skulle lampa få straum for å lyse? Dei måtte byggje eit kraftverk med generator i ei elv, og få tak i leidning for å føre straumen fram til lampa. Generator og koparleidning er ikkje så enkelt å lage, heller.

Så korleis har det gått til at det finst så mange menneskeskapte ting som er til nytte for oss? På turen til Haukeland kan eg nemne i fleng: Ferje over fjorden, med motor, drivstoff og mannskap. Buss med sjåfør, og ein plan for at bussar korresponderer, så eg kjem dit eg vil. Vegar til å køyre på, med asfalt, skilting, trafikklys, autovern m.m. Busshaldeplassar med ly for dei som ventar. Butikkar der ein kan kjøpa seg mat, utan å måtte dyrke han sjølv og ta maten med på turen.

Framme på Haukeland fekk eg hjelp av godt utdanna, hyggjelege menneske, eg fekk overnatta, full pensjon, prøvetaking med utstyr i verdsklasse, og så fekk eg fleire stoff inn i blodårane; stoff som eg aldri hadde våga å bruke viss ikkje fagfolk hadde forska i årevis og funne ut at det kunne hjelpe. - Så heim att i drosje. Ikkje eit øre å betale!

Det er ikkje alle i verda som får tilgang til slikt, og iallfall ikkje utan å betale sjølv.

Har eg teke dette systemet for gjeve? Det er bygt opp av forfedrane og -mødrene våre gjennom mange hundre år, og dei fekk ofte ikkje sjå verknadane av det det dei jobba for, men dei tenkte langsiktig, på etterkomarane sine. I landbruket har det lenge vore ei dygd å kunne levere garden vidare til neste generasjon i betre stand enn då ein sjølv overtok.

Dei som jamt og trutt har forma samfunnet vårt i Noreg, har hatt nokre gode ideal, og dei har bygt på tillit til medmenneske. Karrige kår og stor motstand frå naturkrefter har kravt samarbeid og vilje til å hjelpe dei som vart hardast råka. Dugnadsånd. Og den gylne regelen i etikken, som i kulturen vår har vore halden høgt av kristendomen: «Gjer mot andre slik du vil at andre skal gjere mot deg».

Vil vi ta vare på desse verdiane, og overlata til borna våre eit samfunn som er betre enn det vi overtok? Eg ser urovekkjande endringar. Globalisering og påverknad frå mellom anna sosiale medium snik seg inn i kvardagen og undergrev det gode. Kynisme, egoisme og trå etter rikdom likeså. Statsleiarar og andre med stor makt gjer sitt til å ta motet frå mang ein idealist. Makt er i stor grad knytt til pengemakt. Samling av store verdiar på få hender kan undergrave demokrati og gode samfunn.

Det er lett å finne noko i «systemet» som ikkje fungerer heilt slik ein kunne ynskje. Det gjer eg òg. Og er det noko vi kan gjere noko med, så skal vi gjere det. Heldigvis finst det mange enno, som held fast ved «å gjere si plikt og krevje sin rett», i den rekkjefylgja. Berre klaging gjev sjeldan gode endringar, mellom anna fordi den som klagar, blir for oppteken av det negative.

Det aller meste fungerer svært godt her hos oss. Turen til Haukeland ga meg nokre tankar. Eg trur eg vaks litt på den reisa.