Når vi ikkje snakkar om skamma – mobbinga i nord handlar om meir enn ungar

Fornorskninga er ikkje over – ho har berre skifta form

Eg har levd tretti år i nord – og eg kjenner dette på kroppen

Fornorskninga slutta aldri – ho vart berre stille

Mobbing i nord er ikkje eit skuleproblem – det er eit identitetsproblem

Løysinga? Investér ikkje i “tiltak”. Investér i identitet.

Barn mobbar når dei ikkje veit kven dei er. Når dei har røter, slår dei ikkje nedover.

desember kunne vi sjå på NRK at barn i Troms og Finnmark er blant dei som mobbar mest i landet. Eg såg det, og kjære mobbeombod i Troms: Eg klare ikkje å halde kjeft. For dette handlar ikkje berre om ungar som ikkje veit betre. Dette handlar om historia vår. Om skam. Og om tre folk som framleis ikkje har funne heilt ro med seg sjølve: nordmenn, samar og kvener.

For når vi snakkar om mobbing i nord, men overser det etniske bakteppet, då snakkar vi berre om symptoma – aldri om årsaka.

Det er ikkje lenge sidan vi hadde kommunar i nord som nekta å heise det samiske flagget ved høgtider. Kva seier det? At vi framleis lever i ein landsdel der kulturane våre står i spenn – ikkje skuldast hat, men skuldast skam.

For skamma etter fornorskninga sit djupt, både hos kvener og hos samar. Skamma av å vere “den andre”. Skamma som gjorde at besteforeldra våre gøymde språket, og foreldregenerasjonen lærte at det tryggaste var å vere stille. Og skam, den gjer noko med eit folk. Ho gjer menneske utrygge. Og utrygge menneske, dei mobbar – vaksne som ungar.

Eg har òg samisk og kvensk bakgrunn frå mor mi si side. Eg har levd tre tiår i Troms og Finnmark. Likevel har eg blitt trua med bank på Finnmarkskysten av sjøsamar som nektar for si eiga herkomst – berre fordi eg fortalde mi.

I indre Finnmark skjer det motsette: Samiske ungar kan mobbe «norske» ungar som ikkje er “samiske nok”.

Dette er to sider av same skam. To uttrykk av ei historie som framleis ikkje er forsona.

Eg kjenner vaksne sjøsamar som i 2025 blir mobba på arbeidsplassar som oljeplattform. Vaksne!

Kva då med borna? Dei gjer som dei vaksne gjer – ikkje som dei vaksne seier.

Folk trur gjerne at fornorskninga tok slutt ein gong på 70-talet. Ho gjorde ikkje det. Ho gjekk berre under jorda.

Ho lever som:

tausheit rundt identiteten sin

– skam for språk ein ikkje fekk lære

– konflikt mellom “typar” samar

– kvensk usynleggjering

– latterleggjering i arbeidslivet

– flagg som framleis provoserer nokon

Dette er ikkje “historie”. Det er notid.

Når ungar manglar røter, blir dei utrygge.

Når born kjenner på skam, treng dei nokon å plassere henne på.

Når samfunnet rundt dei ikkje toler mangfaldet sitt eige, gjer ikkje borna det heller.

Mobbing i nord er ikkje noko som kan løysast med plakatar og kampanjar.

Dette handlar om identitet.

Dette handlar om sjølvkjensle.

Dette handlar om at vi i generasjonar har prøvd å gløyme kven vi er – og no ser vi konsekvensane.

Vil vi redusere mobbing i Troms og Finnmark, må vi slutte å plastre og byrje å bygge.

Sats tungt på samisk og kvensk språk i skulen.

Ikkje som temaveke. Som stoltheit.

Lær barn den verkelege historia om fornorskninga.Sanning skapar heling.
Synleggjer kulturane våre i offentlege rom.

Flagg, stadnamn, kunst, tradisjonar – det gjev ryggrad.

Gjev foreldre og lærarar verktøy til å snakke om identitet utan frykt.
Gjer det legitimt å vere tre ting samtidig: norsk, samisk og kvensk.

For det er slik vi er — i røynd, ikkje i lærebøker.

Om vi vil ha trygge ungar, må vi ha trygge vaksne.

Trygge vaksne får vi berre når heile historia vår står i dagslys – ikkje i skamma.

Mobbing i nord vil ikkje forsvinne før identitetsarbeidet startar for alvor.

Og det arbeidet bør byrje no.