Herold

Norske storbykommunar har i årevis vore med i eit mystisk nettverk. Ein skulle tru at Gjennomsnittspartiet hadde reint fleirtal.

Smartembed for https://www.ba.no/api/graff/v1/component/enkel-biografi?id=141407

Hugsar du lokalvalkampen for to år sidan? For seks år sidan? For ti år sidan? Hugsar du alle partia som stod i valbodene og lova at dei skulle gjera Bergen meir middelmådig? Alle demonstrasjonstoga for at byen skulle verta meir gjennomsnittleg?

Ikkje eg heller. Det er ikkje slikt politikarar lovar i valkampar.

*Det er likevel *det som er den rådande ufrivillige ideologien blant dei fleste som har makt i Bergen og andre kommunar.

Ein skulle faktisk tru at det var Gjennomsnittspartiet som har vunne dei siste kommunevala i byen. Partiet som går på barrikadane for å gjera Bergen meir middelmådig.

Kvar haust når budsjettet skal slankast vert det same trumfkortet trekt opp av hatten.

Kva som er problemet me vart servert? Jo, at Bergen har brukt meir pengar enn gjennomsnittet av storbykommunane på desse områda.

Så bra, tenker du kanskje litt naivt. Ein kommune som er raus med sosialhjelpsmottakarar, utviklingshemma, og barnevernsbarn høyrest jo ut som ein ansvarleg og rakrygga kommune.

Ikkje la deg lura.

Blant dei som har tilgang på reknearka på norske rådhus, går nemleg den store alarmen når nokon ligg over gjennomsnittet.

Å ligga over gjennomsnittet betyr at ein har eit uutnytta kuttpotensial. Det betyr at økonomisjefane har vore naive, dumsnille, og kjem til å verta gjort til latter neste gong det er samling i nettverket for dei som vil gjera norske kommunar meir gjennomsnittlege.

*Ja, dette grufulle *nettverket finst faktisk. Neste år feirar dei faktisk 40 år.

Nettverket har eit** **namn. Eit namn berre den aller mest sadistiske kommuneøkonominerden kan lika. Klubben heiter: Aggregerte Styringsdata for Samarbeidende Storkommuner.

Blant vennar berre ASSS-nettverket. Det er berre dei 12 største kommunane i landet som får vera med i denne klubben.

*Synst du det *høyrest utilgjengeleg ut? Kommunebudsjettet til Bergen kommune er fullstendig gjennomsyra av ideologien til denne gjengen. I budsjettdokumenta finn ein liste opp og liste ned med informasjon om korleis Bergen gjer det samanlikna med ASSS-kommunane.

Denne klubben går nemleg systematisk til verks. Dei har til ei kvar tid den aller minste kommunale utgiftspost under lupa.

*I budsjettdokumenta til *Bergen får ein nemleg vita at:

Berre for å visa at ein går heilt ned på detaljnivå.

I alle desse tilfella ligg Bergen altså under snittet. Då vert det ikkje gjort noko særleg nummer ut av det.

Det er når ein ligg over snittet alarmen går.

ASSS-nettverket har så absolutt lykkast med den utspekulerte planen sin. Om ein går litt tilbake i tid, var det langt større skilnad på kva dei ulike kommunestyra hadde bestemt at dei skulle satsa på.

Dei norske storbykommunane har vorte meir og meir gjennomsnittlege. Eller meir og meir middelmådige, om me skal vera litt utspekulerte.

*Det pågår eit *race der kommunane kuttar utgifter for å nærma seg snittet. Og jo meir ein kuttar, jo lågare (relativt sett) vert snittet. Det gir igjen andre kommunar eit incentiv for å kutta endå meir. Det fører til ein spiral som fort kan føra til aksept for svelteforing av tenester.

Misforstå meg rett. Det er mykje bra med at kommunane har oversikt over kostnadane til andre kommunar. Det har heilt sikkert ført til mange viktige og riktige innsparingar..

Likevel er det noko veldig paradoksalt med det heile. Om ein kommune er verkeleg god på eit felt, og derfor brukar litt meir pengar, fordi ein har funne nokre ordningar som er til det beste for innbyggarane, ja, då vert dette problematisert.

Ingen kan vera kjent av å bruka meir enn andre.

Det handlar sjølvsagt om at lokalpolitikarar er bondefanga. I eit mylder av lovpålagde oppgåver, statlege føringar og normkrav, er det pengane kommunane har brukt heilt frivillig som står lagleg til for hogg.

Medan dei lovpålagde oppgåvene er vanskelege å røra, er det dei gode løysingane som har vorte til lokalt som står mest lagleg til for hogg.

I fjor var det sosialhjelpsmottakarane og dei som mottek bustøtte som vart salderingspost i budsjettet.

I år var det kvaliteten på aktivitetstilbodet til utviklingshemma byrådet gjekk inn for å redusera kraftig. Støttekontaktar skulle bort, og dagsentertilbodet til eldre utviklingshemma skulle utraderast.

Ordningar Bergen har hatt fordi ein tradisjonelt har hatt ambisjonar for denne gruppa.

Over tid viser ASSS-samanlikningane at Bergen har gått frå å vera ein føregangskommune når det gjeld tilbodet til utviklingshemma, til å verta ganske middelmådig.

Sjølv om bystyrefleirtalet ser ut til å stoppa enkelte av kuttforslaga, er tendensen som på andre felt: Meir og meir gjennomsnittleg.

For lengst har ei rekke gode politiske løysingar vorte fjerna, med gjennomsnittstyranniet som argumentasjon.

Lenge tok Bergen seg råd til å ha ein eigen legevakt for barn på Haukeland. Ei ordning som vart til fordi det statlege sjukehuset og den kommunale legevakten hadde samdriftsfordelar.

I tur og orden barberte både Helse Bergen og kommunen vekk tilbodet. Det var ikkje lovpålagt, og det kosta ekstra pengar.

Eit anna felt der Bergen har gått frå å ligga over snittet, til å hamna langt under snittet på få år, er innanfor førebyggande helsearbeid.

Talet på årsverk på helsestasjonane og i skulehelsetenesta er kraftig redusert dei siste åra.

Bergen brukar òg mindre pengar på skule, og færre elevar har tilbod om spesialundervisning, enn i snittet av dei samanliknbare kommunane.

Og, ja. Kulturbyen Bergen underpresterer på aktivitetstilbod for barn og unge, også om biblioteket på Landås vert berga. Her er ein ikkje ein gong middelmådige.

Dette tar seg veldig godt ut på dei årlege ASSS-samlingane. Look to Bergen!

Felles for alle desse felta, er likevel at låg ressursbruk fort kan verta ris til eigen bak. Me veit nemleg godt at mangel på førebygging og tidleg innsats vert ein kostnad på offentlege budsjett på eit seinare tidspunkt.

Ja, òg å svekka det positive aktivitetstilbodet til utviklingshemma vil kunna komma igjen med renter på andre budsjettpostar.

Derfor bør politikarar slutta å bruka det at ein ligg over gjennomsnittet som eit uttalt argument for kutt. Ja, det må truleg kuttast mykje i åra som kjem, men om ein ikkje viser vilje til å levera kvalitet til innbyggarane på viktige felt vert konsekvensen at ein sparar ein seg til fant.

*Sjølv i tider *der det må kuttast, bør politikarane i Bergen velja seg nokre felt der dei med vitande og vilje brukar langt meir ressursar enn det middelmådige snittet av norske storbykommunar. Sjølv om det tar seg dårleg ut på konferansane til ASSS.

Helst på dei felta der det er ei investering å bruka pengar.

Om ikkje kan ein like godt overlate prioriteringane til kunstig intelligens.

Nei i Bergen heiter det kjøss meg i ræven, ikkje kiss my ASSS: Det kler nemleg Bergen veldig dårleg å jakta det middelmådige.

• I fjor var det sosialhjelpssatsane og bustøtta som måtte kuttast i.
• I år var det tilbodet til dei utviklingshemma som måtte kuttast i.
• Om du les budsjettdokumenta kan ein lesa at det same gjeld for barnevernet.