Herold

Røldal, Tyssedal, Skare, Kinsarvik, Lofthus, Nå, Jondal, Utne og dei andre bygdene og grendene er ikkje randsoner rundt eit sentrum.

Terje Husby

Folketalet går ned, og bygdene våre treng fleire bein å stå på. Utviklinga må målast i meir enn kraft og nye anlegg. Men det same spørsmålet kjem heile tida tilbake: Skal me berre hente verdi ut av landskapet, eller skal me også bygge lokalsamfunn rundt det?

Odda er den største bygda og eit viktig sentrum. Røldal, Tyssedal, Skare, Kinsarvik, Lofthus, Nå, Jondal, Utne og dei andre bygdene og grendene er ikkje randsoner rundt eit sentrum. Dei er delar av same framtidsspørsmål: Kva skal gjere Ullensvang til ein kommune folk vil bu i, arbeide i og satse på? Skal Ullensvang vere éin kommune, må bygdene bli sett som meir enn areal, naturressursar og reguleringssaker.

Utviklinga vår må målast i om lokalsamfunna blir meir attraktive å leve i. Krafta har vore avgjerande for Ullensvang, ikkje minst for industrien, arbeidsplassane og kompetansen som har vakse fram i og rundt Odda og Røldal. Men Ullensvang er meir enn kraft. Fruktbygder, fjordbygder, handverk, småindustri, reiseliv, kultur og bedrifter som sel langt utanfor kommunen er også del av framtidsgrunnlaget. Derfor må me arbeide meir målretta med å utvikle framtidsrommet, ikkje berre forvalte dei store ressursane kvar for seg.

Røldal som test

Røldal-Suldal-saka er eit tydeleg døme. Ho handlar ikkje berre om pumpekapasitet og kraftsystem. Ho handlar også om kva slags framtid Røldal skal ha, og om Ullensvang klarer å sjå natur, vatn, ferdsel, busetting og næringsutvikling i samanheng.

I Hardanger Folkeblad skreiv Oddbjørn Lynghammar frå Røldal 10. februar 2026 om kraftutbygginga si bakside, med vekt på naturinngrep, Røldalsvatnet og usikre lokale ringverknader. Det peikar på kjernen i saka: Det er ikkje nok at eit prosjekt skaper aktivitet i ein anleggsperiode, dersom bygda sit att med eit svakare grunnlag for å utvikle seg etterpå.

Det er lett å seie at ei bygd kan satse på turisme. Men verken Røldal eller Ullensvang kan leve av turisme åleine, og all næringsutvikling kan heller ikkje reduserast til kraftintensiv industri. Det viktige spørsmålet er breiare: Kva gjer ein stad verd å bu i, arbeide i og satse på?

Det handlar om bustader, vegar, digital dekning, skule, kvardagsliv, areal, omdømme, natur og kvalitetar som gjer at folk faktisk ønsker å bu der. Handverk, småindustri, service, lokalmat, kultur, handel og reiseliv treng ulike ting. Men dei treng alle ein stad som verkar verd å satse på.

Røldalsvatnet viser dette konkret. Det ligg tett på bygda og er ein del av landskapsrommet, identiteten og moglegheitene i Røldal. Når kommunen ber om tilrettelegging for bading, båtbruk og fiske, handlar det om at vatnet er ein bygderessurs, ikkje berre eit teknisk ledd i eit kraftsystem.

Samtidig viser nettopp Røldalsvatnet kor vanskeleg balansen er. Dersom vatnet i større grad skal inngå i pumpekraft og marknadsstyrt regulering, blir det vanskelegare å bygge framtidig bruk rundt det. Badeplass, båtliv, fiske og friluftsliv krev føreseieleg vasstand, trygg tilkomst og ei strandsone folk faktisk vil bruke.

Pumpekraft kan ha verdi for kraftsystemet. Vatn blir pumpa opp når krafta er billig, og brukt til produksjon når krafta er dyr. Men lokalt kan den same fleksibiliteten bety raskare skifte i vasstand, meir krevjande isforhold, større press på magasin og meir anleggstrafikk, deponi, støy og støv i ein lang periode.

Det betyr ikkje at all kraftutvikling må avvisast. Men nytte og kostnad må reknast breiare enn i kraftsystemet åleine. Dersom gevinsten ligg i marknaden, medan ulempene ligg i bygda, må konsesjonsvilkåra vere sterke nok til å sikre lokal verdi og lokal styring.

Eit felles Ullensvang-spørsmål

Dette handlar om korleis Ullensvang tenker utvikling. Kva ser me når me ser på vatn, fjell, fossar, industristadar, bygder og sentrum? Ser me enkelte ressursar kvar for seg, eller eit samla grunnlag for busetting, arbeid, kultur, reiseliv, industri og kvardagsliv?

Dette er ikkje isolerte saker for Røldal. Tyssedal viser at kraft- og industrilandskap også kan bli kulturarv, forteljing og næringsgrunnlag. Låtefoss viser at naturattraksjonar treng tilgang, tryggleik og styring for å bli meir enn kø og kaos. Rossnos og det tidlegare Folgefonna sommarskisenter viser den same spenninga mellom natur, inngrep, tilrettelegging og lokal utvikling.

Dette handlar også om kva me vil at Ullensvang skal prioritere. Kommunen er oss, gjennom dei folkevalde. Dersom me meiner alvor med brei næringsutvikling, må det også handle meir om framtidsvilkår: bustader, ferdsel, lokal bruk, næring, kulturmiljø og kvalitetar som gjer det mogleg å bu og satse utanfor sentrum. Den politiske tyngda må ikkje berre ligge på fond, kompensasjon og økonomiske oppgjer.

Korleis sikrar me at landskapet, vatna, bygdene og sentruma våre blir eit varig grunnlag for busetting, næring og kvardagsliv når anleggstida er over? I Røldal handlar det mellom anna om Røldalsvatnet, Valldalen og Votna. Andre stader handlar det om andre kvalitetar, men spørsmålet er det same.

Framtidsrommet

Spørsmålet er ikkje om Ullensvang skal vere for eller mot kraft eller store utviklingsprosjekt. Spørsmålet er om dei skal få definere rammene for alt anna.

Ein større del av verdiskapinga må derfor bygge lokal utviklingskapasitet. Fond kan vere del av svaret, men ikkje heile svaret. I ein kommune med fallande folketal bør aktørane bidra til meir enn midlertidige anleggsarbeidsplassar: infrastruktur og tiltak som styrker butilbod, smånæring, reiseliv, kulturmiljø og heilårsaktivitet.

Ein kommune som skal leve vidare, treng folk som vil bu her, verksemder som vil satse her, og kvalitetar som gjer stadane våre attraktive også etter at anleggsmaskinane er vekke og kraftprisen har endra seg.

Røldal gjer dette spørsmålet konkret. Bygda har allereie gitt mykje til kraftproduksjonen. I denne runden bør ho få noko meir att enn nye inngrep og nye reguleringsregimer. Røldalsvatnet må kunne vere bygderessurs, ikkje berre reguleringsvolum. Vinterferdsel, is, vatn, fjell og landskap må behandlast som delar av eit framtidig næringsgrunnlag, ikkje som fotnotar til kraftsystemet.

Det er ikkje berre Røldal sitt spørsmål. Det er eit Ullensvang-spørsmål. Bygdene, fossane, sentrum, vatna og fjella våre er ikkje berre ressursar kvar for seg. Dei er grunnlaget for at folk skal kunne bu, arbeide og skape noko her.