Herold

Straumprisen er dobla. Det er historisk lite straum på lager. Og Norge eksporterer framleis straum.

NETTAVISEN: For andre gong på få år er Norge på veg inn i sommaren med botnskrapte vassmagasin, samstundes som Europa og verda er inni nok ei energikrise.

Ferske tal frå NVE viser at mengda «straum på lager» i Norge aldri har vore lågare for årstida – for tredje veke på rad.

For å vere heilt nøyaktig er det i Norge sett under eitt 20,7 TWh mindre straum på lager enn normalen, og 17,4 TWh mindre enn i kriseåret 2022.

Situasjonen i Nord-Norge er god, men nesten heile problemet er isolert til Midt-Norge og sørover:

Dette er årsaka til at straumprisane for tida er omtrent dobbel så høge som same tid i fjor, og at dei tre sørlegaste områda i Norge har hatt høgare snittprisar enn Tyskland sidan februar.

Vassmagasina står nesten tomme

No byrjar vi også å sjå denne yrande krisa i vassmagasinstatistikken, ein statistikk mange følgde tett under straumkrisa i 2022.

Desse tala har så langt i år ikkje gitt det fulle biletet av kor lite straum Norge har på lager.

I førre veke tok også magasina eit solid steg mot historiske botnnivå frå Midt-Norge og sørover. Dette trass i mykje tilsig etter ei sen vårløysing i høgda.

Vi er no berre 0,2 TWh unna den historiske botnrekorden frå 2022, då ein frykta straumrasjonering, men blei redda av historisk våt haust. Til samanlikning var Noregs eksport i førre veke 0,35 TWh.

Det store problemet er perioden framover: Dei neste 6–8 vekene er normalt ein periode der magasina skal fylle seg opp mykje.

I 2022 var det normalt med snø i fjellet, som gav mykje vatn i løpet av kort tid. I år blei det derimot registrert den lågaste snømengda på fjellet i historia. Dermed er det ikkje så mykje vatn som kjem til å fylle magasina.

Forskjellen utgjer over 21 TWh – omtrent heile Norges straumeksport i fjor. Då blei det sett eksportrekord.

Kraftanalytikar Eivind Samseth i Volt Power Analytics sa onsdag til NRK at vi må belage oss på høge straumprisar gjennom sommaren.

Eksporten held fram

Trass i at Norge har ein stram situasjon, viser NVEs tal at Norge i førre veke igjen starta eksport av straum.

Totalt viser NVE sine tal at Norges netto eksport var på 354 GWh.

NVE set eksporten i samanheng med auka snøsmelting:

– Varmare vêr bidrog til lågare kraftforbruk og høgt tilsig frå snøsmelting. Det gav høgare kraftproduksjon i alle dei norske prisområda, særleg frå elvekraft, og bidrog til at Norge hadde nettoeksport av kraft gjennom veka.

Tal frå Statnett viser av vi importerer noko straum midt på dagen når det er høg solproduksjon i Europa, medan vi eksporterer resten av døgnet.

Sa nei til betre kontroll over eksporten

På Stortinget har situasjonen i straummarknaden skapt bekymring over tid. Men tysdag blei eit forslag om å avgrense eksportkapasiteten til utlandet ved låg magasinfylling avvist i Stortingets energikomité.

– Raudt har i fleire år ropt varsku om ein situasjon der kraftprodusentane produserer og eksporterer over evne på hausten og vinteren, og det har vi sett gjennom året som har gått. Det kjem til å gje forholdsvis tomme magasin og høge prisar i sommar. Den situasjonen vi no er på veg inn i er dårleg nytt ikkje berre for straumprisen, men også for forsyningssikkerheiten og miljøet, seier Rødt-nestleiar Sofie Marhaug til Nettavisen.

Smartembed for https://www.nettavisen.no/api/graff/v1/component/enkel-biografi?id=548525

Eit forslag frå Raudt fekk støtte frå Frp, SV og Senterpartiet, om å gje Statnett denne fullmakta når fyllingsgraden i magasina er under normalnivå.

– Så lenge Ap motset seg dette, kjem vi ingen veg, men problemstillinga kjem til å bli veldig reell i sommar. Eg synest det er merkeleg at Ap lar dette skje, dei lar profittmotivet styre kraftbalansen og set samfunnssikkerheiten til side, seier Marhaug.

Ho meiner det ikkje er løysinga å håpe på skikkeleg drittvêr i sommar.

– Politikken skal ikkje setje sin lit til vêrgudane. Politikken skal drive med politikk: Ta kontroll og ta styring når vi ser at situasjonen er så ille som den er. Dette skjedde også for nokre år sidan, så når dette skjer på nytt tenkjer eg at ein ikkje har noko unnskyldning. Kraftprodusentane har visst har dei har gjort og politikarane har latt dette skje. Dei har ikkje vore villige til å gripe inn og det er sterkt kritikkverdig.

Ho meiner kraftprodusentane har eit sterkt incentiv til å køyre ned sikkerhetsmarginene.

– Dei sel og eksporterer mykje om vinteren, og tener gode pengar på det, og så blir det tomme magasin som sikrar høge prisar om sommaren. Dei har ingen incentiv til å betre forsyningssikkerheiten, seier ho, men påpeiker at dei sjølvsagt aldri ønskjer å gå heilt tom.