Korleis styrkja ein trygg og open ytringskultur i Voss herad?
Har Voss herad ein fryktkultur eller ikkje? Dette har det lenge vore stor usemje om i heradet. Slik me ser det, er spÞrsmÄlet viktig for Ä vurdera korleis kulturen i heradet er og har vore. Men det aller viktigaste er snarast Ä ta grep for Ä styrkja ein trygg og open ytringskultur for alle tilsette i heradet.
RĂ„dmann Martin W. Kulild hevda i lesarbrevet «Open organisasjon â ikkje fryktkultur» (2026, 22. april) at det etter ei samla vurdering ikkje er «grunnlag for Ă„ seie at det er ein gjennomgĂ„ande fryktkultur i organisasjonen vĂ„r». Dette hevda han bĂ„de om notida og fortida. AsbjĂžrn Nyberg og Arvid Birkeland, tidlegare hovudtillitsvald og vara-hovudtillitsvald, hevda derimot i lesarbrevet «Finst det fryktkultur i Voss herad?» (2026, 30. april) at det dei «opplevde, dokumenterte og varsla om, let seg ikkje viske bort». Tidlegare fastlege i Voss herad, Geirmund Olav Furnes, har dessutan nyleg stemna Voss herad inn for tingretten ut frĂ„ at han meiner Ă„ ha blitt utsett for gjengjelding etter at han skreiv ein kritisk kronikk i Hordaland mai 2023.
SjĂžlv er me begge pĂ„rĂžrande til mĂždrer pĂ„ Voss sjukeheim, og det siste Ă„ret har me i pĂ„rĂžrandeutvalet fleire gonger uttalt oss offentleg om eldreomsorga i heradet. Men kva med dei tilsette â har dei reelt same fridom til Ă„ uttala seg?
Me reagerte i haust pÄ at stemma til dei tilsette i eldreomsorga var sÄ godt som heilt frÄverande i den offentlege debatten om eldreomsorga. To helsefagarbeidarar uttalte seg rett nok i Hordaland 5. oktober, men dette gjorde dei anonymt. Anonyme intervju er eit unntak i media, og noko ein berre fÄr ved behov, sÄ kvifor kunne ikkje helsefagarbeidarane uttala seg ope?
To tilsette fortel: â Tenesta heradet leverer, er uverdig
FrÄvÊret av stemma til dei tilsette var ekstra pÄfallande i samband med usemje mellom oss i pÄrÞrandeutvalet og leiarar i heradet om konkrete fakta i eldreomsorga i haust: Var det ei pÄgÄande nedskjering av langtidsplassar ved Voss sjukeheim eller ikkje? Og kva var eigentleg grunnen til at fem utlyste helsefagarbeidarstillingar hadde blitt trekt tilbake? Sidan dette ikkje vart oppklart, vart det ikkje mogleg for heradsstyret Ä skilja mellom kva som var fakta og ikkje. Dette svekkjer grunnlaget for Ä ta velinformerte og kloke politiske val.
Me vart difor ganske overraska â og sjĂžlvsagt veldig glade â dĂ„ me kom over det som stĂ„r om ytringar i dei etiske retningslinjene for tilsette i heradet frĂ„ 2020:
«Alle tilsette har ytringsfridom, og kan delta i den alminnelege samfunnsdebatten. Ytringsfridomen gjev ĂČg tilsette rett til Ă„ uttala seg kritisk til forhold som vedkjem verksemda dei jobbar for. Det gjev eit godt grunnlag for ein opplyst samfunnsdebatt at tilsette uttalar seg basert pĂ„ fagleg innsikt. Det er ikkje lojalt mot Voss herad Ă„ bidra til Ă„ skjula kritikkverdige forhold.»
Her stĂ„r det svart pĂ„ kvitt at tilsette har rett til Ă„ uttala seg kritisk ogsĂ„ opp mot verksemda dei jobbar for, til dĂžmes sjukeheimen eller heimetenesta, og at dette er grunnlaget for «ein opplyst samfunnsdebatt». Men kvifor uttalte likevel ingen aktuelle tilsette seg i media i ein situasjon der det var behov for stemma deira? Hadde dei ikkje lyst, sĂ„g dei ikkje noko behov for det, eller kjende dei pĂ„ at det ikkje var reelt akseptert â trass i dei etiske retningslinjene for tilsette i heradet?
Tillitsvalde: â Vil truleg gje endĂ„ meir arbeidspress og dĂ„rleg samvit for tilsette
Vegen til ein (enda meir) trygg og open ytringskultur i heradet gÄr ikkje gjennom Ä argumentera for at heradet ikkje har nokon (restar av) fryktkultur. Vegen gÄr gjennom ei systematisk satsing pÄ konkrete handlingar som fremjar den kulturen som ein ynskjer:
Minn alle faste og midlertidig tilsette jamleg om dei etiske retningslinjene for tilsette, med sÊrleg vekt pÄ at alle tilsette kan ytra seg i den offentlege debatten.
Oppfordra tilsette til Ä ytra seg bÄde i media og til heradsstyret om tema dei har kjennskap til, og gi ros og anerkjenning til dei som ytrar seg.
SÞrg for at tilsette som ytrar seg, ikkje fÄr nokon negative sanksjonar for dette, og la dei tilsette vera trygge pÄ dette fÞr dei ytrar seg.
Om heradet arbeider systematisk med dette over tid, vil truleg bÄde ytringsrommet i heradet og ytringsviljen til dei tilsette bli (endÄ) stÞrre. Dermed vil det som eventuelt framleis finst av fryktkultur, sakte svinne hen og bli erstatta av ein gjennomgÄande trygg og open ytringskultur for alle tilsette i heradet. Dette vil styrkja tilliten til heradet og koma bÄde leiarar, tilsette, pÄrÞrande og andre innbyggjarar til gode.
Ris og ros, eller berre ris?
Open organisasjon â ikkje fryktkultur
Finst det fryktkultur i Voss herad?
Lege vil ta Voss herad til retten