Herold

Tausheit har kosta Sogndal dyrt. No er det på tide å skru på flaumlysa, skriv redaktør Eli Grotle.

Det er noko rote i Sogndal kommune. Når ni hemmelege sluttavtalar, kreative «studiestipend» og historier om fryktkultur velter ut av skåpa, er det ikkje lenger snakk om uheldige enkeltsaker. Det er snakk om ein systemsvikt som krev full oppvask – og den kan ikkje takast internt.

For innbyggjarane i Sogndal må avsløringane i haust fortona seg som eit absurd teater. Me har alleie omtalt grundig millionane i etterløn til kommunedirektøren, men dei siste vekene er det detaljane i to andre avtalar som verkeleg provoserer.

At tilsette som sluttar i kommunen får med seg 195.000 kroner i «studiestøtte» og eit halvt års løna permisjon, strir mot all sunn fornuft. Ifølgje konstituert kommunedirektør ein praksis som ikkje er ulovleg etter lover og reglar, men det betyr ikkje at det er greitt med tanke på at dette er fellesskapet sine pengar.

Heile poenget med studiepermisjon er at kompetansen skal koma arbeidsgjevar til gode når vedkomande er attende på arbeidsplassen. Ofte gjennom bindingstid.

Her betalar me altså folk for å dra. Det ser ikkje ut som kompetanseheving; det ser ut som prisen leiinga var villig til å betala for å kjøpa seg ro og unngå støy.

*Men støyen lét seg ikkje kjøpa bort. *

Tvert imot har forsøket på å leggja lokk på problema skapt eit enda større rabalder. Bruken av konfidensialitetsklausular – såkalla «hysjavtaler» – høyrer ikkje heime i offentleg forvaltning. Når tidlegare barnevernsleiar Trude Rød fortel at ho ikkje torde å seia sanninga om avgangen sin fordi ho hadde skrive under på ein slik avtale, ser me korleis systemet har verna seg sjølv på kostnad av openheita.

Enda meir urovekkjande er det som no kjem fram om metodane som har vorte brukte. Skildringane frå Rød og tidlegare tilsett Maj Britt Brendstuen teiknar eit bilete av ein fryktkultur prega av «giftig positivitet». Ei leiing som samlar ein lojal «klan» rundt seg, og der kritiske røyster vert møtte med utfrysing, hersketeknikkar og, i Røds tilfelle, sjokkerande og grunnlause skuldingar om rusproblem.

At han som vart fungerande kommunedirektør, Kenth-Rune Teigen Måren, sat i møtet der desse skuldingane vart framsette, gjer ikkje situasjonen noko betre. Det er den same Måren som har signert sluttavtalane han til no ikkje har kommentert innhaldet i.

*Så kvar var politikarane i dette spelet? *

Ordførar Stig Ove Ølmheim seier at desse avtalane var «heilt ukjende» for han heilt fram til det vart kjent at media hadde søkt innsyn. Fleire andre gruppeleiarar har uttrykt det me kan definera som sjokk og vantru når dei vart gjort kjent med innhaldet i dei to sluttavtalane.

Strengt tatt er dette noko som ikkje er dei folkevalde sitt bord, men med bakteppet for desse sluttavtalane finn me det merkeleg at det ikkje var gitt noko form for orientering i administrasjonsutvalet.

Delegert mynde er ikkje ei sovepute. Når administrasjonen opererer med eit «skuggebudsjett» for å løysa personalkonfliktar, og politikarane i administrasjonsutvalet ikkje aner kva som går føre seg, har kontrollfunksjonen havarert. Tillit er vel og bra, men blind tillit er uansvarleg når ein forvaltar fellesskapet sine midlar.

*Difor trur me at vegen vidare ikkje kan gå internt. *

Måren har hevda at interne undersøkingar er nok, og at dei «har bygd kompetanse over tid» på dette. Med all respekt: Det er ikkje truverdig. Ein organisasjon som er sjuk, kan ikkje friskmelda seg sjølv, spesielt ikkje når «legen» er ein del av leiinga som vert kritisert.

Sogndal kommune treng ei ekstern, uavhengig gransking av arbeidsmiljøet og praksisen rundt sluttavtalar.

Me treng å få vita korleis ein kultur der tilsette er «levande redde» for å varsla, fekk slå rot. Me må få slutt på at skattepengar vert brukte som «hysjpengar». Og me må ha politikarar som torer å stilla spørsmål før skandalen er eit faktum i avisa, og som klarar å halda ein konstruktiv debatt i det offentlege ordskiftet.

Tausheit har kosta Sogndal dyrt. No er det på tide å skru på flaumlysa.