Herold

Ekspert åtvarar: Ein «røff cocktail» av høge drivstoffprisar, dyr gjødsel og vêrproblem kan gjere maten dyrare. Samtidig driv krisen 50 millionar menneske inn i akutt svolt.

NETTAVISEN: Prisen på mjøl – og dermed brød – skal opp.

Det åtvarar eksperten, som seier fleire faktorar presser matprisane oppover.

– Vi nærmar oss ein cocktail som ser ganske røff ut, seier Christian Anton Smedshaug, dagleg leiar i Agri Analyse.

Samtidig som norske forbrukarar må belage seg på dyrare mat, råkar krisen verdas fattigaste hardt. Eksperten anslår at situasjonen allereie har drive 50 millionar menneske inn i akutt svolt – ut over dei som allereie var råka.

Kjøttmangelen har vore varsla: – Finst ingen magisk løysing

Dei neste vekene blir avgjerande

Mai månad blir kritisk for å forstå kor ille situasjonen blir.

– I løpet av mai vil ein vite ganske mykje om tørkesituasjonen og korleis kveitekorna blir fylt, seier Smedshaug.

Det skuldast at mykje av at kveite på den nordlege halvkule blir hausta i overgangen juni-juli. Korleis avlingane blir, vil påverke matprisane resten av året.

Drivstoff og gjødsel blir dyrare

Situasjonen har endra seg raskt det siste året. Verda har hatt relativt låge kornprisar sidan 2024, men no ser trenden ut til å snu.

– Vi går mot høgare oljeprisar og ekstra høge prisar på raffinerte produkt, som diesel og flybensin, forklarer Smedshaug.

Samtidig blir gjødsla dyrare. Det skuldast at naturgass, som brukast til å lage nitrogengjødsel, har blitt betydeleg dyrare. I tillegg har konflikten i Gulfen redusert gjødselforsyningane frå industrien der.

Vêrproblema forsterkar krisa

Oppå dei høge prisane på drivstoff og gjødsel kjem no vêrproblem som kan råke avlingane verda over.

– Vi åtvarar om ein sterk El Niño, som normalt gir tørke i Australia, Asia og deler av Afrika, seier eksperten.

El Niño er eit vêrfenomen som kan føre til både tørke og flaum i ulike deler av verda. Det råkar matproduksjonen hardt.

Allereie no har USA opplevd tørkeproblem. Viss El Niño slår til, kan det råke kveiteproduksjonen i blant anna Australia og Kina. Australia er ein stor eksportør og viss Kina må auke importen utover normalen vil dette presse opp prisane på verdsmarknaden.

Smartembed for https://www.nettavisen.no/api/graff/v1/component/enkel-poll?id=89952

Tollvernet gir oss ein buffer

Heldigvis for norske forbrukarar har vi eit tollvern som beskyttar oss mot dei verste prissvingingane.

– Tollvernet bidrar til eit høgare nasjonalt prisnivå enn internasjonalt, så det tek tid før dette slår inn HER, forklarer Smedshaug.

Det betyr at prisane må stige ganske mykje internasjonalt før det påverkar norske butikkhyller. Vi har opplevd det same tidlegare, som under matkrisa i 2022–2023.

Men beskyttelsen er ikkje total. Prisane vil «ete seg inn» også i Norge, berre ikkje like raskt som i land utan tollvern.

Slik kan det påverke lommeboka

Ein pakke med to kilo mjøl kostar i dag rundt 30 kroner i butikken.

– Til jul kan prisen ha stige til 35 kroner, om situasjonen slår negativt ut. Det blir ikkje noko billigare, seier Smedshaug.

Foreløpig reknar eksperten ikkje med dramatisk prisauke i Norge på kort sikt. Men trenden er klar: Maten blir dyrare, ikkje billigare.

Dei fattigaste hardast råka

Mens norske forbrukarar kan oppleve moderat prisauke, er situasjonen langt verre for verdas fattigaste land.

– Dei manglar innsatsfaktorar og får vanskelegare tilgang til gjødsel og diesel, og dessutan dyrare transport, seier Smedshaug.

Samtidig blir det vanskeleg å få lasta og lossa skip på grunn av konflikten i Gulfen. Heile transportsystemet låser seg.

Dette talet vil sannsynlegvis auke jo lenger konflikten varer, åtvarar eksperten.

For vanlege norske forbrukarar betyr det at handleturen til butikken kjem til å koste meir utover hausten – sjølv om auken ikkje blir like dramatisk som i mange andre land.

Bøndene krev 4,2 milliardar kroner i jordbruksoppgjeret i år: – Ligg framleis langt bak

Kjem tilbake – men flyttar etter dårleg sal og dårleg lokasjon