Herold

Venneforeningen og stiftelsesstyret Ringerikes museum var samla til årsmøte 19. mars.

Etter møtet foredrag ved professor Sigrun Høgetveit Berg med tema «Magnus Lagabøtes Landslov av 1274».

Torsdag 19. mars var det årsmøte på Ringerikes museum. Leiar i Venneforeningen, Sigrun Eckhoff, var møteleiar. Ho la fram årsmeldinga for foreningen. Siste år har vore innhaldsrikt og aktivt. Det har vore god auke i talet på nye medlemmer. Fem foredrag er haldne av kyndige fagfolk. Desse temaene har blitt foredratt over: «Potteplantenes tidlege historie i Norge», «Epidemiar og helseforhold i vårt område historisk sett», «Gatenamn i Hønefoss, opphav og historie», «Holeværingens tretti års liv og virke på Svalbard « og sist på året markering av Ringerikes Blad sitt 180- års jubileum med redaktørens foredrag «Ringerikes Blad 180 år. Historie og utvikling. Nåtid og framtid». I det heile eit rikt og interessant spekter av tema lagt fram av kunnskapsrike foredragshaldarar, tema som skulle ha interesse for fleire kulturinteresserte i regionen.

1. juni gjekk årets tur til Kartverket der vi fekk grundig omvisning av Karsten Lien i museet og foredrag av Sidsel Kvarteig over aktuelle delar av kartets historie.

Stiller opp

Som del av årsmeldinga blei det ellers understreka den betydning venneforeninga har som støtte til museet. Medlemmer stiller opp som vakter og kjøkkenhjelparar i sommarsesongen og under marknader som haust- og julemarknad. I den samanheng blei det appellert til medlemmene om å stille seg til rådighet da det er for få som melder seg til innsats når det trengs.

Valgkomiteen la fram forslaga til nye styremedlemmer til stiftelsen og til venneforeningen. Begge forslaga blei vedtatt. Det nye styret i venneforeningen ser slik ut: Styreleiar Sigrun Eckhoff, styremedlemmer Per Olerud, Audhild Olaisen og Magnar Ågotnes. Varamedlemmer er Jan Solberg og Maren Døssland. Stiftelsesstyret: Styreleiar Svein Oppegård, Styremedlemmer Kari Telste og Inger Lyngstad. Varamedlemmer er Sigrun Eckhoff, Audhild Olaisen og Anne Nyquist. I tillegg kjem representantar: frå Ringerike kommune: Håkon Ohren, frå Hole kommune Fridtjof Rudstaden og frå Hjemmestyrkemuseet Freddy Vangen. Vararepresentant er Vidar Dahl.

Som siste punkt på programmet orienterte seksjonsleiar Emma Nielsen ved Ringerikes museum om programmet for sesongen 2026. I år er det 200 år sidan Peter Christian Asbjørnsen og Jørgen Moe møttest for første gong, og dette skjedde på Norderhov Prestegard som i dag er Ringerikes museum. Dette skal markerast og Emma presenterte eit rikt program som viser ei grund feiring av jubileet med utstillingar, foredrag og andre aktivitetar for barn og vaksne. Sesongen åpnar med festivitas den 10. mai.

Landslov av 1274

Foredrag av Sigrun Høgetveit Berg, professor i eldre historie ved Universitetet i Tromsø. Tema: Magnus Lagabøtes landslov av 1274.

Foredragshaldaren er opphavleg frå Ål i Hallingdal og har ei velklingande dialekt frå heimstaden. Ho har nå budd tretti år i Tromsø.

Foredraget blei innleia med bakgrunnen for den nye og landsomfattande lova. Det starta med at kong Håkon og sonen Magnus allereie omkring 1350 gjekk saman for å byrje med eit nytt lovverk. Landskapslovene som til då gjaldt, var regionale lover, ulike frå landsdel til landsdel, dei blir kalla landskapslover. Ringerike høyrde til dømes til Eidsivating. Dette var ikkje tilfredsstillande med tanke på å ha ein samla nasjon. Det var også konflikt mellom kyrkje og stat, ein maktkamp mellom kongen og erkebiskopen i Nidaros.

Da Landslova var sluttførd, måtte den godkjennast på alle regionale tinga. Det var ein ny jobb, men i 1274 var lova vedtatt. I 1276 kom eit vedlegg, Bylova, som i tillegg inneheldt dei særskilte lovene som gjaldt kjøpstadene. Dei var det 15 av i Norge på den tid. Landslova var gyldig i 400 år. Det betyr vel inn i «Dansketida». Nokre lover gjeld framleis. Høgetveit Berg kom inn på ein del eksempler av lovtekstar, blant anna ein ny tankegang innan konfliktløysing, fattigdomsproblemet og kvinners situasjon. Her kjem idear frå kristendommen fram med humanisme som grunnlag, med statens ansvar framfor tidlegare då slekta beskytta og tok ansvar for familiemedlemmene. Det blei også presisert den høge kvaliteten på Landslova. I Europa var det bare Sicilia og Castilla som hadde tilsvarande lover.

Kyrkja vant

Nokre eksempler blei gitt på korleis lova fungerte i praksis på Ringerike i seinmiddelalderen. Kjeldene ligg i diplomar frå perioden 1200- til 1500-talet. Her hadde foredragshaldaren funne noko stoff som ho kalla «kjedelege» da det ikkje var stor dramatikk omkring dei. Eit døme var ein jordtvist på garden Vestern. Det gjaldt ein tvist om eigedomsretten til eit jordstykke mellom svigerfaren til bonden og kyrkja. Saka blei behandla etter lova, men det endte med at kyrkja vant.

Etter foredraget var det tid for spørsmål. Det blei blant anna spurd om kvinnene si stilling etter Landslova si innføring samanlikna med kvinners stilling i Vikingtid. Det var eit interessant spørsmål utan eintydig svar. På nokre områder hadde kvinnene fått større rettar, på andre områder færre.

Det interessante foredraget var kjelde til ettertanke. Norge var så tidleg ute som i høgmiddelalderen var Norge med ei så omfattande og til dels radikal lov. I 1814, etter frigjeringa frå Danmark, fekk vi Grunnlova. Den var igjen ei av dei mest radikale i Europa.

Takk til Sigrun Høgetveit Berg for eit interessant foredrag!