Herold

Fjernstyrt snørydding blir testa på ein vêrhard norsk fjellovergang. Målet er tryggare og raskare brøyting – utan at mannskap må sitje i maskina.

Saka oppsummert:

• Statens vegvesen testar fjernstyrte brøytemaskiner på Vikafjellet for å redusere risiko og ventetid.
• Teknologien gjer det mogleg å rydde snø utan at mannskap må opphalde seg i skredfarlege område.
• Fjernstyrte maskiner kan starte arbeidet umiddelbart, utan å vente på geologisk vurdering.
• Hive Autonomy har utvikla teknologien, som inkluderer sensorar, kamera og kontrollrom for operatørar.
• Prosjektet er ein del av Statens vegvesen si større satsing på teknologi, som også inkluderer snøskredtårn på fleire fjellovergangar.
• Målet er å redusere stengingar og gjere vintervegane tryggare for både trafikkantar og brøytemannskap.

Oppsummeringa er laga av ei KI-teneste frå OpenAI. Innhaldet er kvalitetssikra av NRK sine journalistar før publisering.

– Det er nesten som å sitte heime og game, seier brøytebilsjåfør Anders Liljedahl.

Han sit bak skjermar og spakar, men ute i fjellet går brøytemaskina for fullt, utan at nokon sit inni den.

På riksveg 13 over Vikafjellet testar Statens vegvesen og Presis Vegdrift no ei ny løysing for snørydding som kan bli eit viktig verktøy på fleire fjellovergangar.

Fjellovergangen er blant dei mest vêrutsette i Sør-Noreg og har enkelte vintrar vore stengd til saman 50 dagar.

Målet er enkelt: Halde vintervegane opne og sleppe å sende folk inn i skredfarlege område. Blir testinga ein suksess, håpar Statens vegvesen at teknologien kan takast i bruk rundt om i landet.

Her testar dei den fjernstyrte brøytebilen på Vikafjellet.

Liljedahl trur dette blir eit nyttig hjelpemiddel, sjølv om det tek litt tid å venne seg til ei ny arbeidsform.

– Eg ser positivt på det. Får vi det til å fungere skikkeleg, så er det heilt klart ei god løysing, seier han

Rydding frå trygg avstand

I staden for å sitte inne i brøytebilen, styrar mannskapet maskina frå eit kontrollrom med kamera og skjermar.

Sjølve maskina er ein vanleg hjullastar som er bygd om med sensorar og kamera. For operatøren skal det kjennast så naturleg ut som mogleg.

Brøytebilen er bygd om slik at ho kan fjernstyrast.

– Vi har bygd ein kontrollstasjon der operatøren ser alt gjennom åtte kamera. Du får same utsikt som om du sat i maskina, berre at du sit ein trygg plass i staden, forklarar testleiar for Hive Autonomy, Ravi Kumar.

Ravi Kumar, testleiar i Hive Autonomy, er dei som står bak teknologien.

Hive Autonomy teknologiselskapet som står bak den fjernstyrte maskinen.

Kumar seier det handlar om ta bort den mest risikofylte delen av jobben.

– Viss det kjem eit skred, er ingen i maskina. Då kan du rydde utan å setje nokon i fare, forklarar Kumar.

1. Fjellovergangar som er heilt vinterstengde

• Aurlandsfjellet (Fv. 5627):Vanlegvis vinterstengt i perioden: 16. oktober til 1. juni
• Gamle Strynefjellsvegen (Fv. 258): Vanlegvis vinterstengt i perioden: 23. september til 14. juni
• Sognefjellet (Fv. 55):Vanlegvis vinterstengt i perioden: 1. desember til 1. mai
• Valdresflye (Fv. 51):Vanlegvis vinterstengt i perioden: 22. desember til 5. april
• Sirdal - Lysebotn (Fv. 4224):Vanlegvis vinterstengt i perioden: 30. november til 20. mai
• Gaularfjellet (Fv. 613):Vanlegvis vinterstengt i perioden: 21. desember til 1. mai
• Trollstigen (Fv. 63):Vanlegvis vinterstengt i perioden: 4. november til 28. mai
• Brokke - Suleskardvegen (Fv. 450):Vanlegvis vinterstengt i perioden: 31. oktober til 21. mai

2. Fjellovergangar som ofte blir stengde på grunn av ras eller skredfare

Rv. 13 Vikafjellet – Gjennomsnittleg antall døgn med stengt veg per år: 44 døgn

Rv. 15 Strynefjellet – Gjennomsnittleg antall døgn med stengt veg per år: 14 døgn

E134 Haukelifjell – Gjennomsnittleg antall døgn med stengt veg per år: 16 døgn

Rv. 7 Hardangervidda – Gjennomsnittleg antall døgn med stengt veg per år: 35 døgn

Fv. 50 Hol–Aurland – Gjennomsnittleg antall døgn med stengt veg per år: 44 døgn

3. Fjellovergangar som ofte blir stengde på grunn av uvêr

Rv. 7 Hardangervidda – Gjennomsnittleg antall døgn med stengt veg per år: 35 døgn

E134 Haukelifjell – Gjennomsnittleg antall døgn med stengt veg per år: 16 døgn

Rv. 52 Hemsedalsfjellet – Gjennomsnittleg antall døgn med stengt veg per år: 7 døgn

E6 Dovrefjell – Gjennomsnittleg antall døgn med stengt veg per år: 11 døgn

E6 Saltfjellet – Gjennomsnittleg antall døgn med stengt veg per år: 35 døgn

E10 Bjørnfjell: Gjennomsnittleg antall døgn med stengt veg per år: 24 døgn

Raskare opning etter ras

Til vanleg må mannskap vente på at ein geolog kjem til fjells og seier at området er trygt å gå inn i. Først då kan dei begynne å rydde, men den fjernstyrte maskina kan setjast inn med ein gong.

Geir Ove Engebø, prosjektleiar i Statens vegvesen, har stor tru på den nye måten å jobbe på.

– Det kan ta fleire timar før ein geolog er på plass, noko som gjer at det blir lengre ventetid. No sparer ein mykje tid med å kunne sende maskina ut med ein gong, seier Geir Ove Engebø, prosjektleiar i Statens vegvesen.

Vikafjellet er kjent for hyppige ras om vinteren, og det har vore hendingar der både bilar og brøytebilar har blitt utsette for skred under opprydding, fortel Engebø.

– Ingen har blitt alvorleg skadde, men slik rydding er krevjande og tidvis risikabel.

Statens vegvesen håpar den nye teknologien kan bidra til færre og kortare stengingar og ein tryggare arbeidsdag.

Den nye løysinga er del av Vegvesenet si større satsing på teknologi.

På dette kontrollrommet kan operatøren styre brøytemaskina som er ute i felt.

I fjor fekk dei mest skredutsette fjellovergangane i Sør-Noreg nye snøskredtårn for å hindre ukontrollerte snøskred mot open veg.

I 2024 og 2025 blei det bygd skredtårn på E134 Haukelifjell, riksveg 7 Hardangervidda, riksveg 13 Vikafjellet og riksveg 15 Strynefjellet.

I løpet av året skal dei bygge skredtårn på riksvegar i Nord-Noreg. Dei er planlagt på E69 Nordkapp, riksveg 94 i Hammerfest og E6 Langfjorden i Alta.

Kan bli brukt fleire stader i landet

Så langt er det Vikafjellet på riksveg 13 som er testarena for den fjernstyrte brøytemaskina. Men ifølgje prosjektleiar Engebø kan teknologien få langt breiare bruk dersom testane blir vellukka.

– No står maskina på Vikafjellet, men vi ser for oss at ho kan brukast på andre stader òg. Vi har kjøpt ei sidetippskuffe til maskina, så om sommaren kan ho rydde både stein og jordskred, seier han

Her testar dei brøytemaskina, medan ein operatør styrer ho frå varebilen bak. Under testinga må det likevel sitje ein person i maskina av tryggleiksomsyn.

Kva fjellovergangar som blir aktuelle, er for tidleg å slå fast.

– Vi er i ein testperiode, men håpet er at dette kan bli eit verktøy på utsette strekningar og fjell med mykje ras.

Kor mykje tid som kan sparast når ein veg er vinterstengd vil vere avhengig av vêret, men maskina gjer at dei kan opne på ein tryggare måte enn før. Samtidig peikar Engebø på at teknologien ikkje vil fjerne vinterstengde fjellovergangar med det første.