Lat oss ta del i framtidas verdiskaping
Plus
Sogn er eit av landets stĂžrste overskotsomrĂ„de for kraft, mĂ„lt per innbyggjar. Me produserer i dag om lag 20 gonger sĂ„ mykje kraft som me brukar sjĂžlve i nettomrĂ„det til Sygnir. Denne krafta er eit viktig bidrag til klimaomstillinga nasjonalt. Samstundes byggjer Statnett no ut nye 420 kV-linjer â kraftige «motorvegar» for straum som gjer det endĂ„ enklare Ă„ fĂžra overskotskrafta ut av regionen og inn til andre landsdelar. Innan fĂ„ Ă„r er desse motorvegane pĂ„ plass, og dette gjer at ein endĂ„ stĂžrre del av vĂ„r kraft vert nytta andre stader bĂ„de i inn- og utland.
Dette er pÄ mange mÄtar positivt for klimaomstillinga og for etablering av grÞn industri andre stader, men det reiser og eit grunnleggjande spÞrsmÄl for oss sogningar:
Skal me berre vera ein leverandĂžr av rĂ„kraft for andre â eller skal me utnytta potensialet i ressursane me produserer og ta ein stĂžrre del av verdiskapinga sjĂžlve?
Om me Ăžnskjer Ă„ nytta meir av vĂ„r eiga kraft og skapa morgondagens arbeidsplassar i Sogn, sĂ„ er det no me har moglegheita â men me mĂ„ handla medan me kan. KapplĂžpet om morgondagens kraft er allereie i gang, og me kan ikkje sitja stille i bĂ„ten og sjĂ„ pĂ„ at regionen vert tappa for kraftressursar og potensielt industribyggjande kapasitet som bĂ„de kunne og burde ha tilfĂžrt store verdiar lokalt â der krafta vert produsert.
Det er i dette landskapet planane om eit mogleg datasenter i Gaupne og pÄ Vangsnes kjem inn.
Straumforbruket til datasenter skapar debatt, og det er bra. Straum er eit gode som skal forvaltast med klokskap. Samtidig er det viktig Ă„ nyansera bildet. Eit datasenter er ikkje berre ei nĂŠring som brukar opp straumen. Det er ein mĂ„te Ă„ foredla krafta pĂ„ â til ei vare det er aukande etterspurnad etter i ein stadig meir digitalisert kvardag. PĂ„ same mĂ„te som tradisjonell industri eksporterer varer ut av regionen, vil eit datasenter i praksis produsere datakraft â sjĂžlv om brukarane kan sitje ein heilt annan stad.
Samtidig er ikkje dette berre noko som blir diskutert lokalt. Eit fleirtal pĂ„ Stortinget peikar pĂ„ behovet for Ă„ utvikla ny, kraftkrevjande framtidsindustri â der datasenter er ein naturleg del av lĂžysinga. SpĂžrsmĂ„let er difor ikkje om denne utviklinga kjem, men kvar verdiane skal skapast.
Ei vanleg motfÞrestilling er at datasenter gir fÄ arbeidsplassar. Green Mountain pÄ Hamar oppgir at dei har 200 direkte tilsette ved sitt hyperscale datasenter pÄ 90 MW. Aker bygger tilsvarande anlegg i Narvik pÄ 230 MW, og har vurdert sitt behov til Ä vere 250-280 direkte arbeidsplassar. I tillegg er det vurdert at dei vil kjÞpe betydelege mengder varer og tenester lokalt. Behovet for arbeidsplassar i hyperscale datasenter i Sogn mÄ me kome attende til, men det er naturleg Ä nytte same forholdstal mellom arbeidsplassar og MW. I dag planlegg Sogn Utvikling uttak pÄ 120 MW i Gaupne og litt lenger fram 210 MW pÄ Vangsnes.
For Sogn som region vil eit slikt anlegg tvinga fram eit generelt kompetanselĂžft. Akkurat som kraftkrevjande industri skapar knoppskyting og ny teknologi i Ă rdal og HĂžyanger, vil datasenter i Sogn stimulera lokale verksemder til utvikling. Det vil ĂČg kunne bli viktig for HĂžgskulen pĂ„ Vestlandet (HVL), ved Ă„ skapa etterspurnad etter nye studium innan IT og sikkerheit.
Det er viktig Ä understreka at arbeidet som pÄgÄr no framleis er i ein tidleg fase og pÄ eit overordna planleggingsnivÄ. Samstundes er me vel vitande om at dette er eit ansvar me mÄ forvalta pÄ ein god mÄte. I tett dialog med eigarkommunane vÄre Luster, Sogndal og Vik vil ein sikra at slike prosjekt blir vurderte i eit breitt samfunnsperspektiv, der mÄlet er Ä nytte heile verdikjeda for Ä skape varige verdiar for regionen.
Me i Sogn har eit historisk fortrinn i vĂ„r reine og lokale vasskraft â men me stĂ„r ved eit vegskilje: Skal me berre senda siste rest av straumen ut av regionen som ei rĂ„vare, eller skal me foredla krafta lokalt?
Me har ikkje garantiar for at alt vil lukkast, men me har eit ansvar for Ă„ prĂžva â og for Ă„ ta del i dei moglegheitene som ligg fĂžre oss.
Her kan me skape arbeidsplassane lokalt og me har framleis all krafta tilgjengeleg for regional utvikling. Sender me den til kontinentet forsvinner store deler av krafta i transporttap. à eksportere rÄkrafta ut av Sogn gjer ikkje mykje meining verken for sogningar eller miljÞet.
Lat oss gripa sjansen medan me kan. Den sjansen er her og no. Det er pÄ tide at Sogn tek sin plass i den digitale tidsalderen, og gjer me ikkje det, er det garantert andre regionar som vil fÄ nytte av krafta vÄr.
Hyperskala lovnader