Herold

Voss får stadig fleire eldre, samstundes som me høyrer rykte om at det blir færre langtidsplassar på sjukeheimar i framtida. Me vert bedne om å skru ned forventningane våre, men før me eventuelt kan redusera forventningane, så må me veta kva me kan forventa.

Eg er 75 år og tilhøyrer den såkalla etterkrigsgenerasjonen. Me var heldige med tidspunktet og staden me var fødde på. Aldri meir krig, vart det sagt. Me vaks opp med ei tryggheit om at me vart ivaretekne om me trong det, gjennom gode velferdsordningar. Det var sjølvsagt at du fekk den støtta du hadde trong for, anten det gjaldt barndom, alderdom eller andre årsaker til at du ikkje var i stand til å yte til fellesskapet. Det var forventa at du fekk deg ein jobb, og at du på den måten bidrog til fellesskapet gjennom å betala skatt. Når mine slektningar i generasjonen over meg her på Voss vart sjuke og hjelpelause, så fekk dei den hjelpa dei trong på sjukehus og sjukeheim ved avslutninga på livet. Slik trudde eg det var heilt naturleg at det skulle halda fram.

Det er ingen tvil om at Voss har ein stor aldrande befolkning. Ifølgje redaktøren i Hordaland, Øystein Silde Frønsdal, 16.09.25 er det 552 personar i Voss herad som er over 85 år. I strategiplanen for Voss herad fram til 2035 står det at «dei over 80 år vil auka med 41% fram mot 2035». Det forventa talet vil vera kring 866 i 2040, ifølgje SSB, skriv Frønsdal. Den såkalla «eldrebølgja» kjem ikkje uventa. Tala har vore kjende i 80 år. Men kva gjer ein på Voss for å møte denne utfordringa?

«Mind the gap». Elles har me eit kjempeproblem

Når eg snakkar med folk på min eigen alder her på Voss, så registrerer eg at svært mange samtalar handlar om uro for framtida. Me prøver etter beste evne å skyve det framfor oss, eller fleipe det bort, men eg kjenner meir og meir på at det ligg djup uro, angst og usikkerheit bakom fleipinga.

Når eg snakkar med helsepersonell, så merkar eg det same. Mange, anten dei er helsefagarbeidarar, sjukepleiarar eller legar, seier at dei ikkje forstår korleis framtida for eldre skal sjå ut her på Voss. Dei seier samstundes at det ikkje er samsvar mellom det dei ser i sin kvardag, og det ein høyrer frå rådmann og kommunalsjef for helse og omsorg. Eg er full av beundring for det engasjementet og den varmen og omsorga desse yrkesgruppene likevel utstrålar.

Tillitsvalde: – Vil truleg gje endå meir arbeidspress og dårleg samvit for tilsette

Det er sjeldan me høyrer stemma til helsepersonell i media, men fredag 12.12.25 var det i Hordaland referert til ein felles høyringsuttale frå tillitsvalde og verneomboda på Voss sjukeheim og i heimesjukepleia som tilsvar på Strategiplanen for Voss Herad Saman for helse og aktive liv:

«Sjuke eldre går inn og ut av korttidsplassar og tilbake til heimen. Dei som endeleg får langtidsplassar er så dårlege at det er eit under at det ikkje har skjedd ulukker i heimen. Dette skjer samstundes som dei opplever at det står mykje ledig kapasitet på sjukeheimen. Mange rom står ubrukte».

Slik er altså stoda i 2026. Kva då med framtida? Kva kan me forventa?

Vidare i Strategiplanen står det: «Innbyggjarane forventar hjelp til oppgåver knytt til eiga og pårørande si helse, medan kommunen legg til rette for at folk skal meistra mest mogleg sjølve.» Om eg skal synse om forventningar, så trur eg at dei aller fleste av oss eldre ynskjer å greia oss sjølve utan hjelp så lenge me kan. Eg trur også at dei aller fleste av oss ynskjer å bu heime så lenge me kan, med hjelp frå andre. Men om, eller når, du kjem over i den siste livsfasen og kjenner deg redd og utrygg i din eigen heim, og du veit at du ikkje er i stand til å greia deg sjølv, då trur eg alle har forventningar og ynskje om å bli tekne vare på. Då treng du faktisk ein langtidsplass med heilskapleg omsorg.

Korleis kan du justera ned ei forventing om heilskapleg omsorg om du blir pleietrengande? Dei som meiner at du då ikkje har rett på ein sjukeheimsplass med omsorgspersonar rundt deg heile døgnet, dei må ha mista all evne til empati.

Eg starta innlegget mitt med å seia noko om kor heldige me var, me som vart fødde like etter krigen inn i det som då var ein velferdsstat. Sjølvsagt er det ikkje berre Voss herad som slit med eldreomsorg. Kommunane blir strupte økonomisk. Me har lenge høyrt at Oljefondet skulle koma framtidige generasjonar til gode. Det er generasjonen som no er i ferd med å bli gamle, som treng denne utbygginga. Då kan ein ikkje leggja ned sjukeheimsplassar nokon stad i landet. Då må ein byggja ut!

Eg har difor gledd meg stort over to initiativ her på Voss i det siste. Det første er Pårørandeutvalet ved langtidsavdelinga på Voss sjukeheim, og det andre er det nasjonale eldreopprøret som starta her. Når ein er engsteleg og usikker på framtida, så er det veldig godt å veta at det skjer noko. At det er nokon som reagerer og opponerer. Berre fortel oss korleis me på best mogeleg måte kan støtta begge desse gruppene i arbeidet!

For det er mykje som skurrar med eldreomsorga, både i Voss herad og andre stader i Noreg. Eg har mellom anna lese at det stadig blir færre langtidsplassar på sjukeheimane i Voss herad. På meg verkar det absurd. I Strategiplanen for Voss Herad Saman for helse og aktive liv står det mykje om rehabilitering, digitalisering og det å ta ansvar for eige liv, slik tittelen på planen avspeglar. Men det står ingenting om korleis ein skal ta vare på dei som ikkje lenger greier å ta vare på seg sjølve. Ingenting om langtidsplassar.

For dei aller fleste av oss, kjem det ein livsfase då me ikkje lenger greier å trene oss opp att, då me ikkje forstår korleis me brukar teknologien, og då me vil kjenna oss redde, hjelpelause og aleine. Mitt spørsmål er difor: Kva forventningar har administrasjon og politikarane i Voss herad til døgnkontinuerleg omsorg for dei som er hjelpelause i den siste livsfasen om ein ser ti, femten eller tjue år framover? Kva tal på langtidsplassar på sjukeheimane ligg inne i heradet sine planar relatert til kva ein statistisk veit at det er behov for? Dette spørsmålet synest eg det er rimeleg å få svar på før me eldre eventuelt blir bedne om å justera forventningane våre ned. Eg ber difor om svar frå rådmann Martin W. Kulild og kommunalsjef for helse og omsorg Kjersti Nordanger.

Eldreopprørarane på Voss krev 10 milliardar: – Me har enorm oppslutning

Eldre, sjuk person fekk nei til langtidsplass – no må heradet omgjera vedtaket

– Dei blir tatt på alvor, men dette er ein strategi, og ikkje handlingsplan