Herold

Vegvesenet bruker 2,6 milliardar kroner på å auke sikkerheita i Lærdalstunnelen, men deaktiverer den automatiske brannvarslinga.

Saka oppsummert:

– Vegvesenet skal bruke 2,6 milliardar kroner på oppgradering av Lærdalstunnelen, inkludert 400 nye kamera. – Dei nye kameraa kan oppdage røyk automatisk, men denne funksjonen blir ikkje aktivert grunna frykt for mange falske alarmar. – Brannsjef og stortingsrepresentantar kritiserer avgjerda og meiner teknologien burde takast i bruk for å redde liv. – Vegvesenet prioriterer driftsstabilitet framfor smarte løysingar og fryktar «alarm-trøyttleik» hos operatørane. – Kameraa kan i framtida oppgraderast for å aktivere røykdeteksjon, men det er førebels ikkje planlagt. – Kritikarar meiner det er eit paradoks å investere milliardar utan å ta i bruk tilgjengeleg teknologi.

Oppsummeringa er laga av ei KI-teneste frå OpenAI. Innhaldet er kvalitetssikra av NRK sine journalistar før publisering.

Når den nyoppussa Lærdalstunnelen står klar, vil 400 splitter nye kamera overvake over dei 24,5 kilometrane med veg gjennom fjellet.

Teknisk sett kan desse identifisere røykutvikling på få sekund ved hjelp av avanserte algoritmar.

Men denne smartfunksjonen vil ikkje Statens vegvesen skru på. Det var Sogn Avis som omtala saka først.

I staden stoler Vegvesenet på at operatørar ved Vegtrafikksentralen oppdagar brannen manuelt, eller at systemet varslar om stansa køyretøy.

Avgjerda skaper hovudristing på begge sider av tunnelen – og på Stortinget.

– Dette er hyllevare som reddar liv

I Sogn Avis blir Vegvesenet samanlikna med ein huseigar som går til innkjøp av røykvarslarar – men ikkje batteri.

Brannsjef i Aurland, Reinhardt Sørensen, meiner avgjerda er heilt uforståeleg.

– Teknologi er til for å bli brukt. På same måte som auge er det.

– Her bruker vi milliardar på å pusse opp tunnelen. Då er det klart at sånne system må vere med. Dette er KI-basert hyllevare som reddar liv.

Førre veke sende stortingsrepresentant Anne Kristine Linnestad (H) eit skriftleg spørsmål til regjeringa der ho spør om samferdselsminister Jon-Ivar Nygård er einig med sin eigen etat om at smart-funksjonen ikkje er «moden nok».

Brannsjef i Aurland, Reinhardt Sørensen, meiner avgjerda er heilt uforståeleg.

Vegvesenet: – Får veldig mange feilmeldingar

Vegvesenets grunngiving er prinsipiell: Dei meiner automatisert røykdeteksjon gir for mange «falske positive».

– Forsøk med dette viser at vi får veldig mange feilmeldingar, seier Susanne Svardal, som er prosjektleiar for tunneloppgraderinga.

Ho viser til at kamera kan tolke refleksjonar frå låg sol, støv eller damp som røyk.

– Så vi meiner at dette rett og slett ikkje gir oss noko.

Ho legg til:

– Det vi legg opp til er basert på fornuft, og ikkje på kjensler.

Vegvesenet sitt argument er fagleg forankra i korleis menneskeleg merksemd fungerer under press. Alarm-trøyttleik (alarm fatigue) er eit klassisk psykologisk fenomen innan kontrollromsarbeid.

Ulv, ulv

Problemet medoverivrige algoritmar*er at det i sin tur kan leie til «alarm-trøyttleik».*

Om ein operatør får ti falske alarmar om dagen på grunn av eksos eller låg sol, kan reaksjonsevna bli svekt når den ellevte alarmen er ein reell brann.

Døra er likevel ikkje heilt lukka. Sidan hardwaren er på plass, kan Vegvesenet skru på brytaren for automatisk røykdeteksjon seinare.

I 2013 hamna Einar Morland midt oppi brannen i Gudvangentunnelen.

Berre slump, handlekraft og gode instinkt gjorde at han overlevde.

Han meiner argumentet om «alarm-trøyttleik» er bagatellmessig i lys av si eiga erfaring.

– Etter to timar kom vi oss ut, og kjente at vi hadde fått livet i gåve.

– Om Vegvesenet er redd for falske alarmar, så er det berre å stille krav til leverandøren om at dei må vere under eit visst nivå. Eg kan ikkje begripe logikken her.

– Det er ikkje for seint å snu

Om vi utvidar perspektivet, illustrerer striden i Lærdalstunnelen eit klassisk dilemma i digitaliseringa av samfunnet:

• Det operative behovet: Brannvesenet ønsker varsling så tidleg som råd. Algoritmar kan «sjå» røyk før eit menneske oppfattar det på ein skjerm. Ei falsk utrykking er ein låg pris å betale for å redde liv.
• Systemeigaren sitt behov: Vegvesenet prioriterer driftsstabilitet. System med mange feilkjelder svekker tilliten til beredskapskjeda, og etaten vel derfor «robuste» løysingar framfor «smarte».

Brannstasjonen i Aurland ligg snaue to kilometer frå innløpet til Lærdalstunnelen.

Brannsjef Sørensen meiner det er eit paradoks at staten investerer milliardar i «innmaten» i tunnelen, men legg seg på eit teknologisk minimumsnivå.

– Teknologien går berre framover. Dette må dei berre greie å få til, seier han.

– Har du ei helsing til Vegvesenet?

– At det ikkje er for seint å snu.

Lærdalstunnelen går gjennom for tida ei omfattande oppgradering til ein kostnad av 2,6 milliardar kroner, blant anna for å betre branntryggleiken i den 24,5 kilometer lange tunnelen.