Herold

I Sogn Avis 17. februar seier Statkraft sin regiondirektør at meir vindkraft «må til, sorry»

Det er ei haldning Naturvernforbundet i Sogn og Fjordane og Indre Sogn meiner fortener eit svar. Når ein snakkar om så store inngrep i naturen, held det ikkje med eit «sorry».

Ja, vi står midt i store omstillingar. Vi skal kutte utslepp. Vi skal bort frå fossil energi. Det krev kraft. Energisystemet skal endrast. Men spørsmålet er ikkje berre kor mykje kraft vi skal produsere, det er og kva samfunn vi skal ha og leve i, i framtida.

For vi står ikkje berre i ei klimakrise. Vi står òg midt i ei naturkrise. Artar forsvinn, leveområde blir bygde ned, og inngrepa skjer stykkevis og delt - gjennom mange vedtak. Areal, natur og energi er knappheitsgode. Når presset aukar, må vi prioritera. Grunnen til at vi no må ta vanskelege val, er ikkje at naturen plutseleg har blitt meir eller mindre viktig. Det er fordi vi over lang tid har forvalta ressursane våre dårleg.

Bit for bit har vi bygd ned naturen. Bit for bit har vi prioritert meir forbruk, meir utbygging, meir «verdiskaping». Ideen om evig vekst har fått stå uimotsagt. Resultatet ser vi no: klimakrise, naturkrise og aukande konfliktar om arealbruk.

Då held det ikkje å seia «det må til, sorry».

Vi vil heller stille meir grunnleggjande spørsmål: Treng vi alltid meir kraft – eller må vi òg diskutera korleis vi brukar den krafta vi har? Kva næringar skal prioriterast? Kva forbruksmønster legg vi til grunn? Kor mykje natur er vi villige til å ofre?

Det blir ofte lagt fram som ei etablert sanning at vi treng dramatisk mykje meir kraft i åra som kjem. Dette er eit politisk val – ikkje ei naturgitt utvikling. Byggjer prognosane på føresetnader om vidare vekst i forbruk, nye kraftkrevjande næringar og høgt energibruk per innbyggjar? Vi må våge å stille spørsmål ved desse føresetnadene. Kor mykje av det auka behovet handlar om reelle klimakutt – og kor mykje handlar om at vi ikkje er villige til å prioritere strammare? Dersom vi ikkje diskuterer kva vi skal bruka krafta til, blir «meir kraft» ein sjølvoppfyllande profeti.

Vi kan ikkje berre spørja korleis vi produserer meir kraft, vi må òg spørja kva vi brukar krafta til, og kva vi er villige til å ofre.

Difor er det viktig at representantar i Vik kommunestyre gjekk på talarstolen og løfta fram tap av artsmangfald og nedbygging av natur. Dei tok ansvar for heilskapen. Dei minna oss om at dette handlar om meir enn megawatt og marknadsprisar. Det fortener ros.

Vi er ikkje mot fornybar energi. Men vi er mot ei utvikling der energiomstilling blir brukt som grunngjeving for å byggja ned stadig meir natur utan reell prioritering. Før vi tek nye område i bruk, må vi krevja betre energieffektivisering, klokare bruk av krafta vi alt har, og ein open diskusjon om kva slags næringar og forbruk som skal prioriterast. Dersom det likevel skal byggjast meir vindkraft, må det skje på allereie nedbygde eller sterkt påverka areal, såkalla grå areal, eller i tilknyting til eksisterande infrastruktur.

Når det blir sagt at kommunar ikkje kan halda fram med å seia nei til vindkraft utan at det skapar eit nasjonalt problem, legg ein press på lokaldemokratiet. Det er lokalsamfunna som lever med inngrepa. Då må dei òg få rom til å vurdera konsekvensane grundig – og til å setja grenser.

Spørsmålet for Vik er større enn eitt prosjekt. Eller om ein skal seia ja eller nei til vindkraft. Spørsmålet er om ein vil ofre dei lokale naturgodene – landskapet, artsmangfaldet, stillheita, friluftslivet – for vidare vekst. Og for kven skal denne veksten skje? For kommunen? For storsamfunnet? For marknaden? For eksport?

Og ikkje minst er spørsmålet Kva slags samfunn vil vi byggja? Eit der naturen først og fremst er ein ressurs som kan byggjast ned når behovet melder seg? Eller eit der vi erkjenner at naturen har eigenverdi, og at ikkje alt kan målast i kroner og kilowattimar?

Vi treng energiomstilling. Men vi treng òg ei omstilling i måten vi tenkjer samfunn på. Dersom svaret på alle utfordringar er meir utbygging, har vi ikkje lært noko av historia.

Vi kan ikkje løysa klimakrisa ved å forsterka naturkrisa. Vi må handtera begge – samstundes. Naturvernforbundet meiner at den viktigaste prioriteringa no er å ta vare på det vi ikkje kan byggja opp att: naturen.

Det krev politisk mot. Det krev prioriteringar. Og det krev meir enn å seia «sorry».