Herold

Drukningsulykka i 1957 er eit av fleire mørke kapittel i historia om heiagarden Kjørberg.

Drukna i Siltjødn

Ein av mange

Leigd ut som beite

Mord og akeulykke

Felles interesse

Granskar kjeldene

Forma av historia

Lund historielag er 25 år i år. Einar Surdal på Eik i Hovsherad er ein av dei som har levert ein artikkel til jubileumsutgåva av Ættermål, den årlege publiseringa til historielaget.

Einar Surdal har skrive om heiagarden Kjørberg i Hovsherad – og om den tragiske drukningsulykka i Siltjødn i 1957, der Gustav Pedersen Skårdal omkom.

Blant dei han har intervjua til artikkelen, er Harald Mæland. 85-åringen, som bur på Surdal i Hovsherad, var med og fekk Gustav Pedersen Skårdal opp frå vatnet. Mæland var 17 år i 1957, og han hugsar hendinga godt.

Kart med ID 436433

Gustav Pedersen Skårdal skulle flytta slipesteinen då han omkom. Sommaren 1957 var ein tørkesommar, og det var ikkje nok vatn i Urvannsbekken til å slipa her. Gustav hadde fått hjelp av nevøen sin, Peder Hove, til å flytta slipesteinen frå slipefallet i Urvannsbekken til utløpet av Siltjødn.

Steinen skulle faktast over Siltjødn med pram. Gustav skulle ro, og Peder skulle gå langs vasskanten. Omtrent halvvegs begynte båten å søkkja, og Gustav hamna i vatnet. Gustav ropte til Peder at han ville symja i land, men han hamna likevel under vassflata og sokk.

Peder Hove fekk tilkalla hjelp. Men sjølv om alle dei involverte var snare i snuen, stod ikkje livet til Gustav til å redda.

Harald Mæland har fortalt om operasjonen i detalj, og Einar Surdal har skrive ned alt han har fått høyra.

Gustav Pedersen Skårdal, som tok over garden i 1925, er bare éin av dei mange som har vandra over tunet på Kjørberg og prega garden gjennom hundreåra. Einar Surdal har gått gjennom bygdebøker og tidlegare utgåver av Ættermål og lista opp namn, som alle har sin plass i gardshistoria.

Det har ikkje vore fastbuande på Kjørberg sidan slutten av 1800-talet. Gustav Pedersen Skårdal budde på Eik, der han hadde ysteri òg i ein periode.

Men tidleg på 1800-talet var det eit yrande liv på heiagarden.

Viktig ferdselsveg

Då Gustav Pedersen Skårdal døydde, tok søskena hans over garden. Nevøen Asbjørn Hove tok etter kvart over drifta.

På 1980-talet blei det bygd traktorveg til Kjørberg, og då kom det hestereiskapar til garden, som hesteslåmaskin og høyrive. Restane av reiskapane er ennå synlege i den samanraste driftsbygningen.

Garden blir i dag leigd ut til ein nabo, som bruker han som beite. Storviltjakta blir òg leigd vekk.

Drukningsulykka til Gustav Pedersen Skårdal har ikkje vore den einaste tragiske ulykka på Kjørberg opp gjennom åra. Einar Surdal nemner bare så vidt mordet på Berthe Malene, som fann stad i 1842, i artikkelen sin. Denne historia er skildra grundig av Mari Anne Næsheim Hall i den tredje utgåva av Ættermål, i 2003.

Akeulykka til Ole Andreas Torjesen er òg nemnt i artikkelen til Einar Surdal. Torjesen omkom i 1840, 39 år gammal. Han skulle aka heim noko høy, men blei funnen død på vegen. Det kunne sjå ut som at han hadde aka rett på eit tre. Men det var saktens dei som snakka om mord, då òg. Saka blei aldri etterforska.

Einar Surdal har fått god hjelp av kona Sonja i prosessen med å skriva artikkelen om Kjørberg. Begge er veldig interesserte i lokalhistorie, og Sonja har òg skrive eigne stykke til Ættermål.

Einar fortel at interessa for temaet må vera på plass før han går i gang med ein lokalhistorisk artikkel.

– Du må vera interessert i det du går i gang med, og du må bruka litt tid på det, seier han.

Som gutunge var han sjølv i kontakt med Gustav Pedersen Skårdal, og han har høyrt mykje snakk om drukningsulykka opp gjennom åra. Han hadde lyst å skriva ned historia nå, mens det enno finst eit vitne som kan fortelja.

– Det er viktig at ting blir skrivne ned, nikkar Sonja.

Einar og Sonja arbeider etter prinsippet om at eit historisk faktum må kunna bekreftast av minst to ulike kjelder. Derfor saumfer dei gamle avisartiklar, bygdebøker og andre kjelder når dei held på med lokalhistoriske artiklar.

– Har du to kjelder, er det som regel rett, konstaterer Einar.

I arbeidet med drukningsulykka har Einar òg snakka med fleire slektningar av Gustav Pedersen Skårdal.

Både Einar og Sonja har alltid vore historieinteresserte. Men kor mykje tid dei har hatt til å dyrka denne interessa, har variert med kva livsfase dei har vore i.

Som pensjonistar har dei tid til å fordjupa seg.

– Det er eit godt liv, seier Einar, som rett nok ennå er tungt involvert i juletreproduksjonen på familiegarden.

Ekteparet gjer så godt dei kan for å bringa interessa for lokalhistorie vidare til dei komande generasjonane. Dei vaksne ungane deira får alltid Ættermål til jul, og lokalhistoriske bøker blir brukt som gåver til barnebarna.

– Kvifor skal ein eigentleg interessera seg for lokalhistorie?

– Fordi me alle er forma av historia, samanfattar Einar Surdal.

Lund historielag