Herold

Delar av Grønland har i januar vore 12 til 14 grader varmare enn normalt. Samstundes frys danskane seg gjennom ein uvanleg kald vinter.

Saka oppsummert

• Grønland opplevde sin varmaste januar nokosinne, med ein gjennomsnittstemperatur på 0,1 °C, heile 7,8 grader over normalen.
• Varmerekordar blei sette langs heile Grønlands vestkyst, med temperaturar opptil 12–14 grader høgare enn normalt.
• Danmark opplevde samtidig ein av sine kaldaste januarmånader sidan 2010, med ein gjennomsnittstemperatur på -0,6 °C.
• innbyggarane på Grønland uttrykker aukande bekymring for klimaendringar og påverknaden deira på levebrød som fiske og fangst.

Oppsummeringa er laga av ei KI-teneste frå OpenAI. Innhaldet er kvalitetssikra av NRKs journalistar før publisering.

Januar i år var den varmaste som er registrert i Grønlands hovudstad Nuuk sidan målingane begynte.

Gjennomsnittstemperaturen var på 0,1 grader celsius. Det var heile 7,8 grader varmare enn gjennomsnittet for januar dei siste 30 åra, skriv DMI.

– Det er eksepsjonelt høge avvik frå det vi vanlegvis ser i januar, seier klimaforskar ved DMI, Caroline Drost Jensen, til DR.

Den nye rekorden er 1,4 grader varmare enn den tidlegare januar-rekorden, sett i 1917.

Den varmaste dagen i Nuuk i januar nådde termometeret 11,3 grader.

I Ilulissat, nord for Nuuk, var temperaturen i januar 11 grader over gjennomsnittet for månaden.

Rekordar i store område

Varmerekordar har i januar blitt sett langs heile den over 2000 kilometer lange vestkysten av Grønland.

Nord på vestkysten var temperaturen nokon stader 12 til 14 grader varmare enn det normale.

– Vi ser jo rekordar om sommaren, men det fekk meg til å sperre opp auga at det er langs heile vestkysten og ved er alle målestasjonar. Det har eg ikkje opplevd før i dei åtte åra eg har arbeidd med det. Det er eksepsjonelt, seier Drost Jensen.

Kart med gjennomsnittstemperaturar på Grønland i januar samanlikna med gjennomsnittet for 1991–2020.

Iskaldt i Danmark

Har Grønland vore varmt, så har Danmark vore langt kaldare enn normalt i år.

I januar var gjennomsnittstemperaturen i Danmark minus 0,6 grader, skriv DR.

Det er det kaldaste sidan 2010, då temperaturen var på minus 3,2 grader.

Danmark hadde sin kaldaste januar som er målt under krigen. I januar 1942 var det i gjennomsnitt minus 6,6 grader.

Danske syklistar har, som her i Aalborg i byrjinga av januar, hatt ein stri vinter.

Skiheisen står

I Nuuk er skiheisen ute av drift på grunn av for lite snø.

Qulu Heilmann er driftssjef ved skiheisen. Han har arbeidd der i 25 år og har aldri sett så lite snø.

– Eg synest det er rart at vi står på klippar og stien. Vi er snart midt i februar. Då burde vi stå på snøen. Det gjer vi ikkje. Det har eg aldri sett før, det er første gong eg opplever det, seier han til DR.

Ifølge Hellmann når vanlegvis snøen han til skuldra på denne tida av året.

Qulu Heilmann kan ikkje hugse at det har vore så lite snø i Nuuk om vinteren.

Vêrfenomen og klimaendringar

Årsaka til at det er varmt på Grønland og kaldt i Danmark i vinter kjem av eit vêrfenomen forskarane kallar den nordatlantiske oscillasjonen (NAO).

Det dreier seg om trykkforskjellar ved havoverflata mellom Island og Azorane. Trykkforskjellane påverkar jetstraumane som buktar seg i atmosfæren.

Måten dei buktar seg på sendar varm og kald luft i ulike retningar.

Samtidig seier forskaren at temperaturane også blir påverka av dei klimaendringane som bidrar til å gjere det varmare.

– Det er viktig å ta med i likninga, når vi ser på desse rekordane og den kombinerte effekten av vêr og klima, seier Drost Jensen.

Ho kallar varmerekordane på Grønland for eit «klart klimasignal», nettopp fordi klimaforandringane går mykje raskare på Grønland og i Arktis enn i resten av verda.

Musher Nukaaraq Lennert Olsen tar ein pause med hundane utanfor Sisimiut nord for Grønland 31. januar. Området er sjeldan snøfattig i vinter.

Meir bekymra enn for Trump

Mange på Grønland har den siste tida vore bekymra over president Trump og truslane hans.

Men no seier fleire av innbyggarane at dei er meir bekymra over vêret og den manglande snøen. Ein av dei er Qulu Heilmann ved skiheisen.

– Eg er ikkje så bekymra over USA. Eg er meir opptatt over dette nå, seier han og viser til tala på termometeret. Og han får følge av fleire.

– Eg er meir bekymra over vêret. For vi skal jo bli her. Eg er veldig bekymra over fiskarane og fangstfolket sin situasjon. Det er jo levebrøda deira, seier Kirstine Schmidt til DR i Nuuk.