Herold

Nesten heile den sårbare skogen var borte då Statsforvalteren kom på synfaring.

Saka samanfatta

• Statsforvaltaren og Kongsvinger kommune oppdaga ulovleg hogst i eit sårbart naturområde under ei synfaring våren 2024.
• Området, som inneheld raudlista naturtypar og artar, er anslått å vere 80–90 prosent øydelagt.
• Grunneigaren er tiltalt for brot på vassressurslova og nekta å godta ei bot på 50.000 kroner, noko som fører til rettssak i juni.
• Statsforvaltaren og NVE meiner hogsten aukar faren for flaum og ser alvorleg på saka
• Grunneigaren hevdar han berre har drive vedlikehald av ein eksisterande veg og avviser skuld i saka.
• Påtalemakta meiner inngrepet er alvorleg og krev ei høg bøtestraff som følgje av skjerpa strafferammer for miljøkriminalitet.

Oppsummeringa er laga av ei KI-teneste frå OpenAI. Innhaldet er kvalitetssikra av NRK sine journalistar før publisering.

Våren 2024 var Statsforvaltaren i Innlandet og Kongsvinger kommune på synfaring ved eit vatn.

Dei var der for å sjå om området skulle vernast, sidan naturen her var sårbar.

Då dei kom fram, fekk dei seg ein uventa overrasking.

Den frodige skogen var borte.

Det kjem fram i ein rapport frå Statsforvaltaren som NRK har fått innsyn i.

No må ein grunneigar møte i retten, siktet for å ha øydelagt eit naturområde langs ein strekning på om lag 600 meter.

– Det einaste eg har gjort er å halde ein gammal veg ved like som har vore der i sikkert 100 år, seier grunneigaren til NRK.

Han er derfor sterkt ueinig i bota, og signaliserer det ved å møte i retten, seier han til NRK.

• Millionbot for hogst av hønsehaukreir: – Alvorleg miljøkriminalitet, ifølge Økokrim

Oppdaga ved eit slumpetreff

Ein kartlegging tidleg i 2024 hadde dokumentert at området rundt vatnet bestod av berre raudlista naturtypar, og at området var sentralt for økosystemet.

Området er ikkje berre viktig som raste- og hekkeplass for ei stor mengde ulike fuglar. Røtene til trea fungerte som vern mot erosjon og flaumskadar, ifølge Statsforvaltaren.

Folka frå Statsforvaltaren og kommunen var derfor på tur i området for å vurdere om vernearbeidet skulle settast i gang, ifølge eit notat NRK har fått innsyn i.

I ein del av området blei dei møtte av det som blir beskrive som ein fire meter brei anleggsveg, med nedhogd skog på begge sider av vegen.

Grunneigaren sjølv anslår at vegen er tre meter, og seier han er uendra frå korleis han alltid har vore.

«Vi vel å gå vidare utover tangen i håp om at dette tiltaket ikkje held fram heilt ut til enden. Vi får fort det motsette bevist, då dette møter oss heile vegen ut til enden av tangen.»

Statsforvaltaren i Innlandet Notat fra synfaringen

At trea i dette området skulle hoggast, var verken kommunen eller Statsforvaltaren kjente med.

Grunneigaren påpeikar til NRK at han berre er sikta for brot på vassressurslova §11, som gjeld kantvegetasjon langs vassdrag.

Områda han har rydda, ligg utanfor denne kanten, meiner han.

Les meir av svaret hans litt lenger ned i saka.

• Nå blir det skogsbilveg i Østmarka: – Ein skandale

80–90 prosent øydelagd

I etterkant av synfaringa har Statsforvaltaren komme fram til at det øydelagde området i høg grad er verneverdig.

Dei reagerer på at hogsten i området var ukjent for myndigheitene, og beskriv det som «eit omfangsrikt inngrep i ein raudlista naturtype med raudliste-artar og dessutan kandidatområde for vern».

Store maskiner hadde køyrt rundt på heile flata, skriv Statsforvaltaren i ein rapport.

«Hogsten er gjennomført i hekketida til fuglane, det er svært sannsynleg at reir, egg og ungar har gått tapt.»

Statsforvaltaren i Innlandet Notat

Dei anslo den raudlista naturtypen å vere 80–90 prosent øydelagd. Med øydeleggingane fungerer ikkje skogen slik han skal.

For ifølge Statsforvaltaren er området i høg grad flaumutsett. Den gjennomgripande hogsten vil gjere området, inkludert ein del av E16, endå meir utsett for flaum, meiner dei.

Dette seier NVE og Miljødirektoratet

NRK har fått innsyn i ein del av korrespondansen mellom Statsforvaltaren, Miljødirektoratet og NVE.

• Statsforvaltaren seier at dersom dei hadde blitt spurde om løyve til hogst, hadde dei uansett sagt nei.
• Miljødirektoratet skriv at det naturleg at saka blir behandla etter regelverket med høgast strafferamme.
• NVE skriv at saka er alvorleg, og prioritert. Dei melde saka til politiet hausten 2024.

NVE seier til politiet at dei kvart år får eit stor mengde bekymringsmeldingar om ulovleg hogst av kantvegetasjon. Som regel følger dei opp sakene sjølve.

«Denne konkrete saka er likevel så grov at NVE vurderer det som nødvendig å melde forholdet. Grunneigar hogg kantvegetasjonen etter at han fekk eit brev frå Statsforvaltaren om at det var bestilt naturfagleg kartlegging av området med sikte på eventuelt vern»

Grunneigaren legg til at allmenta, i form av naboar, turgåarar og fiskarar, har sett stor pris på at det nå er enklare å gå på tur i området.

• Hogg skog med trua artar. Nå etterforskar politiet

Rettssak i juni

Grunneigaren fekk først eit førelegg på 50.000 kroner, men nekta å vedta det.

Han må no møte i retten i juni.

– Eg har følgt vanlege lover, reglar og prinsipp for om ein er ueinig i det som er sagt, så kan ein velje å heller møtast i retten, seier grunneigaren til NRK.

Grunneigaren meiner dette området ikkje er regulert av vassressurslova, og dermed ikkje del av siktinga.

Han seier han tar sterkt avstand til korleis Statsforvaltaren og NVE beskriv saka, og er ikkje einig i at faren for flaum nå er høgare.

– Historisk sett har området vore ubevokst av lauv. Eg har behalde kantsone mot elva, og det er langt til sjøen.

Dei svære, opne områda som Statsforvaltaren reagerer kraftig på, ligg utanfor kantsona til elva, meiner han.

– Statsforvaltaren reagerer på at dette skjedde i hekketida, og seier det truleg har gått tapt reir, egg og ungar?

– Eg har berre drive med vegvedlikehald, og langs ein veg skal det ikkje vere nokon reir. Det fell på sin eigen absurditet.

– Dette er vegvedlikehald av ein gammal veg som har vore der i alle år. Det har ingenting med hogst å gjere, seier grunneigaren. Han har delt dette bildet med NRK, som skal vise at området har grodd igjen i ettertid.

Han legg til at han som grunneigar er veldig opptatt av at området skal bli varetatt.

– Eg er stolt av at det er mykje miljøverdiar der som eg i høgaste grad ønsker å ta vare på. Når ein driv ein gard, ønsker ein å drive han så godt som mogleg, og levere han frå seg til neste generasjon i betre tilstand enn den var.

Grunneigaren jobbar som skogbruksleiar i eit skogselskap i Hedmark.

– Ifølge politiet er dette snakk om eit stort inngrep i naturen. Med tanke på jobben din, kan det argumenterast med at du burde visst betre?

– Eg har berre drive med kantklipping av eksisterande veg på den private eigedommen min, dette har ingenting med jobben å gjere.

Påtalemakta: – Eit stort inngrep

Verken NVE eller Statsforvaltaren ønsker å kommentere saka overfor NRK, men viser til politiet for utsegner.

Einar Gauslaa Bergem, politiadvokat i Innlandet politidistrikt, bekreftar at NVE melde saka etter at ho blei oppdaga.

Han seier at slik dei vurderer saka, er det gjort eit stort inngrep i eit område kartlagt med høge naturverdiar, under dette raudlista artar og naturtypar.

– Påtalemakta meiner at forholdet er av ein slik karakter at det utløyser ei høg bøtestraff, seier han til NRK i ein e-post.

Om størrelsen på bota, seier han at han er fastsett i tråd med at straffenivået for miljøkriminalitet er skjerpa dei seinare åra.

– Skuldspørsmålet skal belysast nærare i retten, og eg går derfor ikkje nærare inn på dette.