Herold

Etter år med dystre rekordar og omdømmekrise, viser nye tal at pilene endeleg peikar rett veg for norsk laks.

Saka oppsummert:

– Dødelegheita blant oppdrettslaks i Noreg har for første gong på fleire år falle under 15 %, med ein berekna dødelegheit på 14,2 % i 2025. – Dette er ein nedgang frå 15,4 % i 2024 og 16,7 % i rekordåret 2023. – Veterinærinstituttet peikar på betre vaksinar, meir skånsam avlusing og færre angrep frå perlesnormaneter som moglege årsaker til forbetringa. – Mattilsynet har innført hyppigare tilsyn, men det er førebels uklart om dette har hatt direkte effekt. – Det er framleis stor variasjon i dødelegheit mellom ulike geografiske område. – Den endelege Fiskehelserapporten for 2025 blir presentert i Bergen 11. mars.

Oppsummeringa er laga av ei KI-teneste frå OpenAI. Innhaldet er kvalitetssikra av NRK sine journalistar før publisering.

Nye berekningar frå Veterinærinstituttet viser at dødelegheita i merdane for første gong på fleire år kryp under den symbolske grensa på 15 prosent.

Sjølv om pilene peikar rett veg, døyr framleis kvar sjuande laks i merdane.

Totalt er dødelegheita berekna til 14,2 prosent i 2025.

Til samanlikning var dødelegheita 15,4 prosent i 2024 og 16,7 prosent i rekordåret 2023.

Avdelingsdirektør for fiskehelse i Veterinærinstituttet, Ingunn Sommerset, gleder seg over at det har vore nedgang i to år på rad.

– Det er fleire år sidan det nasjonale dødeleg-talet blei berekna til å ligge under 15 prosent, seier ho.

– Det er likevel viktig at det systematiske arbeidet med å betre fiskehelsa og -velferda fortset, slik at vi kan sjå ein varig nedgang.

– Fisk kan lide utan å døy. Ser de ei tilsvarande forbetring i velferdsindikatorar som sårskadar og gjellehelse, eller er det slik at vi har blitt flinkare til å halde liv i fisk som eigentleg har dårleg velferd?

– Dødelegheit er eit endepunkt, enkelt å måle og ofte som resultat av ein periode med nedsett velferd. Sårskadar, målt i form av auka slaktekvalitet ser ut til å bli betre, mens dårleg gjellehelse har vore eit aukande problem dei siste åra.

– Basert på det vi kjenner til så langt, har det vore mindre problem med vintersår, virussjukdommen PD og truleg betre kontroll eller risikostyring på avlusingsprosedyrar, seier Ingunn Sommerset.

Det er framleis stor variasjon i dødelegheit mellom ulike geografiske område, slik oversikta nedanfor viser.

Oppdrettsdød: Regionale variasjonar

Hyppigare tilsyn med næringa

Historisk sett låg dødelegheita i norske merdar lenge på eit lågare nivå (9–12 prosent) før ho tok til å stige på byrjinga av 2010-talet.

Etter rekordhøge dødelegheitstal i 2023, varsla Mattilsynet hyppigare tilsyn med næringa. Det er likevel for tidleg å fastslå noka samanheng mellom lågare dødelegheit og strengare kontroll.

Andre forklaringar er betre vaksinar og meir skånsam avlusing.

– Det er mange faktorar som påverkar kvarandre. At det er lågare dødelegheit i Nord-Noreg, kan ha samanheng med lågare sjøtemperatur, seier Sommerset.

Forbetringa i 2025 kan òg sporast tilbake til færre angrep frå perlesnormaneter, som «invaderte» store delar av kysten i 2024.

Kommentar fra Sjømat Norge:

Krister Hoaas, fagsjef for politikk og kommunikasjon i Sjømat Norge kommenterer de nye tallene slik:

Det er gledelig at overlevelsen i merdene øker for andre år på rad. Alle i havbruksnæringen har et klart og tydelig må om så høy overlevelse som mulig. At andelen fisk som dør i sjøfasen er ned 14,5 prosent de siste to årene viser forhåpentligvis at næringen er på rett vei og at tiltakene som er gjort har virkning. Ikke minst er nedgangen stor i Vestland og da særlig i produksjonsområde 3 (fra Karmøy til Øygarden) hvor andelen døde fisk er ned hele 40 prosent de siste to årene. Havbruksselskapene har gjort og gjør en formidabel jobb under vanskelige forhold. Årsakene til den solide økningen i overlevelse er flere. Jeg vil peke på fire: nye og bedre vaksiner, nye produksjonsformer, mer skånsom behandling og en vedvarende styrking av samarbeidet om økt biosikkerhet, som hele næringen har stilt seg bak.

Fiskehelserapporten kjem i mars

Samanlikna med andre store lakseproduserande land, ligg Noreg i ein «mellomposisjon» på den globale statistikken.

Skottland er «verstingen», medan Chile bruker meir medikamentell behandling, som ikkje stressar fisken like mykje som spyling og børsting. Til gjengjeld er miljøeffekten meir omdiskutert.

Veterinærinstituttet tek atterhald om at det kan kome endringar i talgrunnlaget for 2025 på grunn av etterrapporteringer.

Slik vert dødelegheit målt

Det er forskjell på å telje døde fisk og å berekne dødelegheitsrisiko. Veterinærinstituttet sin metode er den offisielle standarden i Noreg:

Månadleg rate:Ein ser på kor mykje fisk som døyr i høve til kor mykje fisk som faktisk står i merdane kvar månad.

Årleg risiko: Dei månadlege tala vert lagde saman til ein årleg prosent. Dette fangar opp svingingar gjennom året (t.d. ved lusebehandling eller manetangrep).

Kvifor prosent? Ved å bruke prosent i staden for talet på fisk, kan ein samanlikne år med ulik produksjonsmengde på ein rettferdig måte.

Den endelege Fiskehelserapporten blir lagd fram under eit ope arrangement i Bergen 11. mars.