Herold

Igjen er innsynskrav omtala i avisene, og igjen er det mengda innsynskrav som er det problematiserte hovudinnhaldet. Under overskrifta på Firdaposten sin Facebook-side står det:

«Måndag skal Kjell & Co finne ut kva dei skal gjere med innsynsjegerane».

Kjell & Co er Kjell Heggen og kommunens kontrollutval, og «Innsynsjegarane», som har skulda for innsynsmengda er m.a. underteikna.

Ein kan lett oppfatte det som at innsynsjegerane, og dei etter kvart mange hundre innsynskrava har blitt eit problem for kommunen, så no må Kjell & Co gjere noko.

Innsyn oppstår ikkje tilfeldig. Det er ikkje slik at folk ber om innsyn fordi dei sit heime og kjedar seg. Innsyn oppstår når prosessar og pengebruk framstår som uklåre eller i strid med lover og reglar. Når dette gjentek seg over tid og blir eit mønster, vil òg talet på innsynskrav auke.

Dette er ei heilt normal demokratisk kontroll.

I Kinn visast dette mønsteret fram på fleire måtar. Det er eit attkjennande mønster der kompetanse ikkje framstår som avgjerande når kommunale leiarstillingar blir tilsett. Der stillingar blir skapte, og personar fyller offentlege stillingar utan offentleg utlysing. Der mellombels løysingar blir varige.

Slike forhold skaper reell mistanke om skreddarsying og kameraderi, og dermed behov for innsyn.

Det same gjeld pengebruk. Når lokalpolitikarar mottar svært høge beløp i tapt arbeidsforteneste, er det legitimt å be om dokumentasjon. Når politiske utval viker frå kommunens eigne retningslinjer, som då kunstbudsjettet ved Albertatunet blei redusert til 0,2 prosent av byggekostnaden, bør dette tole å bli undersøkt.

Og når sentrale politikarar samstundes har roller i prosjekt som mottar betydelege kommunale midlar, er innsyn eit minimumskrav for å sikre tillit og habilitet.

Når eit, etter mitt syn, berøringsveggrande kommunestyre overprøvde sitt eige kontrollorgan ved å stemme nei til forvaltningsrevisjon av sitt eige føretak, og elles fortsette si kritikkverdige habilitetspraksis, legg dei samstundes til rette for auka skepsis blant sine veljarar.

Og når ein kommunalsjef tek avgjerder som i praksis inneber at delar av befolkninga i øyane nektast helsehjelp i heimen, er det openbert at dette må undersøkast grundig og motgåast. Nokre må gjere det.

Eit resultat av at eg har fortalt desse historiene, er at folk tek kontakt. Ukjende folk som òg har sine historier å fortelje, og det frå «innsida».

Eg sat og lytta til ein kommunepolitikar i 40 minutt. Han hadde berre deltatt på eitt kommunestyremøte, for han kjende han berre kasta bort tida. Nemningar som korrupsjon og fryktkultur har vore nemnt. Om at «alle veit noko, men ingen gjer noko». Når tilsette og innbyggjarar opplever at det er risikabelt å seie ifrå, blir innsyn faktisk det einaste reelle verkemiddelet som står att.

Når resultatet av mine saklege spørsmål og innsynskrav til kommunen er det eg opplever som spydige og uprofesjonelle svar frå saksbehandling, og at kommunedirektøren offentleg karakteriserer dette som personangrep, er det etter mitt syn endå større grunn til å gå grundigare inn i materien.

Kva om vi snur problemstillinga?

Hadde kommunen klart å tilsette sine leiarar utan at det utløyser reell mistanke om skreddarsying og kameraderi, hadde den spart seg sjølv for mange innsynskrav.

Hadde kommunen klart den enkle oppgåva det er å lage mat til sine eldre innbyggjarar, hadde den spart seg både for ei mengd innsyn og for millionar av skattekroner.

Hadde kommunen hatt ei aktiv møteleiing i kommunestyret som sikra ryddige prosessar og etterprøvbare vedtak, hadde òg behovet for innsyn vore langt mindre. Men vi er ikkje der enno, på langt nær.

Når det er sagt: initiativet til å styrkje kompetansen i dokumentsenteret er berre positivt. Openheit og orden er noko både administrasjon og politikarar er tent med.

Om kommunen ønskjer færre innsynskrav, finst det ingen snarveg.

Då må den rydde opp i praksis, styrkje dokumentasjonen og gjenopprette tilliten. Å rette søkelyset mot dei som ber om innsyn, er å angripe symptomet og ikkje årsaka.